Hadith-Theological Research

Hadith-Theological Research

Demonology in Prophetic Narrations: A Reflection of the Theological Thought of Textualist Discourse on the Nature, Capabilities, and Limitations of Iblis

Document Type : Original Article

Author
Alimohammad Heidarsarlak
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Medicine, Golestan University of Medical Sciences, Gorgan, Iran
10.22034/thr.2025.2048371.1070
Abstract
The issue of understanding the nature and characteristics of Iblis (Satan) is one of the most important topics in the field of Islamic demonology. This subject has been extensively addressed in prophetic narrations and is reflected in the theological thought of the Ahl al-Hadith school. The present research aims to identify and analyze the nature and characteristics of Iblis based on the narrations of the Prophet Muhammad (PBUH) in reliable hadith sources from both Shia and Sunni traditions. The main research questions include the following: How is the existential nature of Iblis explained in prophetic narrations? What are the limits of Iblis’s power and influence? What are the strategies to counter him? The main hypothesis of this research is that prophetic narrations introduce Iblis as a real being with the power to influence humans, who despite his abilities, has specific limitations. This research has examined the narrations in Shia and Sunni hadith sources using a descriptive-analytical method. The findings show that Iblis, before his disobedience, was named ‘Harith’ and his power of influence works through temptation, not through creation or genesis. The most important strategies to counter him are remembrance of God, seeking forgiveness, and performing righteous deeds. Considering that the Ahl al-Hadith school has been the most authentic theological school in Islam beyond merely narrating traditions, and great hadith scholars such as Bukhari and Muslim in Sunni tradition and Kulayni and Saduq in Shia tradition have presented their theological views in the form of hadith books, the findings of this research can also be considered as a reflection of this school’s theological thoughts on demonology.
Keywords
Prophetic Narrations
Theological Discourse
Demonology
  1. آذرنوش، آذرتاش، مدخل: ابلیس، دائرة المعارف الاسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، دوم، 1374ش.
  2. آلوسی، سید محمود. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. تحقیق: علی عبدالباری عطیة. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1415ق.
  3. البانی، محمد ناصرالدین. التعلیقات الحسان علی صحیح ابن حبان. جده: دار باوزیر، 1424ق./2003م.
  4. ابن ابی شیبة، عبدالله بن محمد. المصنف. باهتمام: مختار الندوی. بمبی: الدار السلفیة، 1402ق./1982م.
  5. ابن حبان، أبو حاتم محمد. المسند الصحیح على التقاسیم والأنواع. تحقیق: محمد علی سونمز، خالص آی دمیر، بیروت، دار ابن حزم، 2012م.
  6. ابن حنبل. احمد، المسند. تحقیق: محمد شاکر و حمزه الزین. قاهره: دارالحدیث، 1416ق./1995م.
  7. ابن خزیمه، محمد ابن اسحاق. الصحیح. تحقیق: محمد الاعظمی. بیروت: المکتب الاسلامی، 1405ق.
  8. ابن کثیر، اسماعیل بن عمرو. تفسیر القرآن العظیم. تحقیق: محمد حسین شمس الدین. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1419ق.
  9. ابن ماجه، محمد بن یزید. السنن. تحقیق: محمد بربر. صیدا-بیروت: المکتبة العصریة، 1431ق./2010م.
  10. ابن منظور، محمد بن مکرم. لسان العرب. بیروت: دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.
  11. ابو عبیده، معمر بن مثنی. مجاز القرآن. تحقیق: محمد فؤاد سزگین. قاهره: مکتبة الخانجی، 1381ق.
  12. ابی داود سجستانی، سلیمان بن اشعث. السنن. تحقیق: عزت الدعاس و عادل السید. بیروت: دار ابن حزم، 1418ق./1997م.
  13. بخاری، محمد بن اسماعیل. الصحیح. تحقیق: محب الدین الخطیب و دیگران. قاهره: المطبعة السلفیة، 1400ق.
  14. ترمذی، محمد بن عیسی. السنن. تعلیقه: ناصرالدین البانی، تحقیق: آل سلمان. ریاض: مکتبة المعارف، بی‌تا.
  15. حاکم نیشابوری، ابو عبدالله. المستدرک علی الصحیحین. قاهره: دارالحرمین، 1417ق./1997م.
  16. حکیم ترمذی، محمد بن علی. نوادر الاصول فی معرفة احادیث الرسول. تحقیق: اسماعیل عوض. قاهره: مکتبة الامام البخاری، 1429ق./2008م.
  17. دهقانی، روح الله. اکرمی، ایوب. کریمی، ابوالقاسم. «گفتمان عقلگرایی و نص‌گرایی در قرن چهارم و نقش آن در تنوع فهم حدیث با تأکید بر روایات اعتقادی شیعه». مطالعات فهم حدیث، سال دهم، شماره اول (پیاپی 19)، پاییز و زمستان 1402، صص231-250.
  18. سبحانی، جعفر. دانشنامه کلام اسلامی. قم: موسسه امام صادق (ع)، 1387ش.
  19. سلیم بن قیس هلالی. اسرار آل محمد (کتاب سلیم). قم: انتشارات الهادی، 1415ق.
  20. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن. وسائل الشیعة. قم: موسسه آل البیت، 1409ق.
  21. صدوق، محمد بن علی بابویه. فضائل الأشهر الثلاثة. تحقیق:المیرزا غلامرضا عرفانیان. نجف: مطبعة الآداب، بی­تا.
  22. صنعانی، عبدالرزاق بن همام. المصنف. تحقیق: حبیب الرحمن الاعظمی. بیروت: المجلس العلمی (المکتب الاسلامی)، چاپ دوم، 1403ق./1983م.
  23. طباطبایی، سید محمد حسین. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق.
  24. طبرسی، فضل بن حسن. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. مقدمه: محمدجواد بلاغی. تهران: انتشارات ناصرخسرو، چاپ سوم، 1372ش.
  25. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه. تفسیر نور الثقلین. تحقیق: رسولی محلاتی. قم: انتشارات اسماعیلیان، چاپ چهارم، 1415ق.
  26. عیاشی، محمد بن مسعود. التفسیر. تحقیق: رسولی محلاتی. تهران: نشر الاسلامیة، 1380ق.
  27. فخر رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر. مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق.
  28. فیض کاشانی، ملا محسن. تفسیر الصافی. تحقیق: حسین اعلمی. تهران: انتشارات الصدر، چاپ دوم، 1415ق.
  29. قرشی، سید علی اکبر. قاموس قرآن. تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ ششم، 1371ش.
  30. قمی، علی بن ابراهیم. تفسیر. قم: موسسه دارالکتاب، چاپ سوم، 1404ق.
  31. مالک بن انس. الموطأ. تحقیق: خلیل مأمون. بیروت: دارالمعرفة، چاپ دوم، 1429ق./2008م.
  32. مجلسی، محمدباقر. بحارالانوار. تهران: دارالکتب الاسلامیة، چاپ چهارم، 1382ش.
  33. محدث نوری، میرزا حسین. مستدرک الوسائل. قم: موسسه آل البیت، 1408ق.
  34. مراغی، احمد بن مصطفی. تفسیر المراغی. بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
  35. مسلم نیشابوری، ابن حجاج. الصحیح. تحقیق: الفاریابی. ریاض: دار طیبة، 1427ق./2006م.
  36. مغنیه، محمد جواد. تفسیر الکاشف. تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1424ق.
  37. مکرم مشرقی. جمان من فضة معجم اسماء الکتاب المقدس. مصر: مکتبة الاخوة، بی‌تا.
  38. میبدی، رشیدالدین احمد. کشف الأسرار. تحقیق: علی اصغر حکمت. تهران: انتشارات امیر کبیر، چاپ پنجم، 1371ش.

38. نسایی، احمد بن شعیب. السنن. تعلیقه: ناصرالدین البانی، تحقیق: آل سلمان. ریاض: مکتبة المعارف، بی‌تا.