نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم، قم، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده

نوشتار پیش روبا عنوان «روایات عالم برزخ در منابع حدیثی فریقین و تأثیر آن بر شکل گیری اعتقاد به حیات برزخی»در صدد پژوهش وپاسخ به این سؤال است که برزخ در روایات فریقین چگونه است وموارد اشتراک وافتراق کدام است و این احادیث چه تأثیری در شکل گیری اعتقاد به برزخ در فریقین دارد. روش این پژوهش کتابخانه ای است که اهم مباحث حیات برزخی را به صورت تطبیقی بررسی کرده وتصویر واضحی از آن را در روایات فرقین ارائه داده وبه این نتیجه رسیده؛ که اصل وجود برزخ در روایات فریقین مورد تأکید بوده واصل اولی دربرزخ ظلمت بوده وبرسؤال قبر(برزخ)تأکید بسیار شده اما درموارد سؤال ها اختلاف است. همچنین در روایات شیعه دودسته روایت درخصوص سؤال دربرزخ وجود داردکه در تعارض بوده و وجوهی برای جمع میان آنها ذکر شده است. بدن مثالی در روایات شیعه واستقرار روح مؤمن داخل چینه دان پرندگان دربهشت از جمله موارد افتراق است. درخصوص مکان برزخ نیز در روایات فریقین اختلافاتی مشاهده می شود. زندگی سخت،عذاب قبر وخواب راحت از جمله مشترکات روایات فریقین درخصوص برزخ است. در روایات فریقین از اعاده روح به جسد در قبر وبرزخ سخن به میان آمده که به دلیل دخیل بودن یا اضافات راوی،قابل قبول نیست. باید افزود موارد مشترک روایات برزخ در منابع روایی فریقین در شکل گیری اعتقاد به حیات برزخی نیز شکل به سزایی داشته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Narrations of the world of Barzakh in the hadith sources of Fariqin and its effect on the formation of the belief in the life of Barzakh

نویسندگان [English]

  • Ezatullah Maulai Nia 1
  • Ali Badri 2

1 Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, University of Qom, Qom, Iran

2 PhD candidate in Quran and Hadith Sciences, University of Qom, Qom, Iran

چکیده [English]

The present article aims to study and answer the question of what the Barzakh is like in the hadiths of the Fariqin (Shia and Sunni) and what their commonalities and differences are. The study followed library research and analyzed the most important topics of life in Barzakh in a comparative manner and presented a clear picture of it in different traditions. The analysis shows that existence of Barzakh has been emphasized in the narrations of Fariqin, with darkness as the main principle and with an emphasis on the grave. Yetm there are many differences on the questions asked from the deceased. Also, in the Shia narrations, there are two types of narrations regarding the question of Barzakh, which contradict, and there are some areas to reconciliate them. An imaginal body in Shia narrations and the placement of the believer's soul inside bird nests in the heaven are among the cases of difference. Regarding the location of Barzakh, there are differences in the narrations of Fariqin. A hard life, the torment of the grave, and a comfortable sleep are among the commonalities of the Fariqin narratives about Barzakh. In the hadiths of Fariqin, there is a mention of the return of the soul to the body in the grave and Barzakh, yet, the narration is not acceptable due to the narrator's additions. It should be added that the common areas in the narratives of the Barzakh in the narrative sources of Fariqin have had a significant role in the formation of the belief in the life of the Barzakh.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Barzakh
  • Grave Hadiths of Shia and Sunni
  • the Public
  1. - قرآن کریم

    1. آلوسی،محمود بن عبد الله،روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی‏،بیروت: دار الکتب،1415ق.
    2. ابن‏ابى‏حاتم،عبدالرحمن بن محمد،تفسیر القرآن العظیم،المملکة العربیة،مکتبة نزارمصطفى الباز ،1419ق.
    3. ابن­ابی­العز،شرح­العقیدة­الطحاویة،بغداد: دار الکتب العربی،2005م.
    4. ابن اثیر،علی بن محمد،اسد الغابة فی معرفة الصحابة،بیروت: دار الکتب العلمیة،1424ق.
    5. ابن اثیر،مبارک بن محمد،النهایة فی غریب الحدیث والاثر. تحقیق: طناحی،محمود محمد. چاپ چهارم. قم: اسماعیلیان،1367ش.
    6. ابن حجاج،مسلم،صحیح مسلم،قاهره: دار الحدیث،1412ق.
    7. ابن حنبل،احمد بن محمد،مسند الامام احمد بن حنبل،بیروت،مؤسسة الرسالة،1416ق.
    8. ابن شهرآشوب،محمد بن علی،متشابه القرآن ومختلفه،قم: منشورات بیدار،1410ق.
    9. ابن شهرآشوب،محمد بن علی،مناقب آل ابی طالب(ع)،قم: علامه،1379ق.
    10. ابن فارس،احمد،معجم مقاییس اللغة،تحقیق: هارون،عبدالسلام محمد،چاپ اول. قم: مکتب الاعلام الاسلامی،1404ق.
    11. ابن قیم،محمد بن ابی بکر،الروح،بیروت: دار الفکر العربی‏،1996م.
    12. ابن ماجه،محمد بن یزید،سنن ابن ماجه،تحقیق: بشارعواد معرف،بیروت: دار الجیل،1418ق.
    13. ابن منظور،محمد بن مکرم،لسان العرب. چاپ سوم. بیروت: دار صادر،1414ق.
    14. امام سجاد(ع)،علی بن الحسین،صحیفه سجادیه،قم: نشر الهادی،1376ق.
    15. امام حسن عسکری(ع)،حسن بن علی،تفسیرمنسوب به امام عسکری(ع)،قم: مدرسه امام مهدی(عج)،1409ق.
    16. اهوازی،حسین بن سعید،الزهد،قم: المطبعة العلمیة،1402ق.
    17. برقی،احمد بن محمد،المحاسن،قم: دارالکتب الاسلامیه،1371ق.
    18. ترمذی،محمد بن عیسی،سنن ترمذی(الجامع الصحیح)،قاهره: دار الحدیث،1419ق.
    19. تفتازانی،مسعود بن عمر،شرح المقاصد،قم: الشریف الرضی،1409ق.
    20. تیمی،یحیی بن سلام،تفسیر ابن سلام،بیروت: دارالکتب،1425ق.
    21. ثقفی،ابراهیم بن محمد،الغارات،تحقیق: حسینی،عبد الزهرا. قم: دار الکتب الاسلامی،1410ق.
    22. حرانی،حسن بن علی بن شعبه،تحف العقول،تحقیق: غفاری،علی اکبر. چاپ دوم. قم: جامعه مدرسین،1404ق.
    23. حلی،حسن بن یوسف،کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد،بی­تا،بی­جا.
    24. حنبلی،عبد الرحمن بن احمد بن رجب،أهوال القبور و أحوال أهلها إلى النشور،بیروت: 1424ق.
    25. حیدر،محمد،احادیث حیاة البرزخ فی الکتب التسعة،جمعاً،وتخریجاً،ودراسة،بیروت: دار ابن حزم،1425ق.
    26. ذهبی،شمس الدین محمد بن احمد،میزان الاعتدال،بیروت: دارالکتب،1416ق.
    27. راغب،حسین بن محمد،مفردات الفاظ القرآن،بیروت: دار القلم،1412ق.
    28. سید رضی،محمد بن حسین،المجازات النبویة،قم: دارالحدیث،1422ق.
    29. سیوطی،عبدالرحمن بن ابى‏بکر،الدر المنثور،قم: مکتبة آیة الله المرعشی ،1404ق.
    30. شعیری،محمد بن محمد،جامع الاخبار،نجف اشرف: المطبعة الحیدریة،بی تا.
    31. صاحب،اسماعیل بن عباد،المحیط فی اللغة،تحقیق: آل یاسین،محمد حسن. چاپ اول. بیروت: عالم الکتب،1414ق.
    32. صدوق،محمد بن علی،الاعتقادات،قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید،1414ق.
    33. _____________ ،الامالی،تهران: کتابچی،1376ش.
    34. _____________ ،الخصال،قم: جامعه مدرسین،1362ش.
    35. _____________ ،معانی الاخبار،قم: جامعه مدرسین،1304ق.
    36. _____________ ،من لایحضره الفقیه،قم: انتشارات جامعه مدرسین،چاپ دوم،1413ق.
    37. صفار،محمد بن حسن،بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد(ص)،قم: مکتبة آیة الله المرعشی،1404ق.
    38. صفرعلیپور،حشمت الله،وعبدالله ابراهیم‌زاده،معاد استدلالی،تهران،بی جا،۱۳۷۶ش.
    39. صنعانی،عبدالرزاق،المصنف،بیروت: المکتب الاسلامی،1403ق.
    40. طبری آملی،محمد بن جریر،دلائل الامامة،قم: بعثت،1413ق.
    41. طبری،محمد بن جریر،جامع البیان عن تأویل آی القرآن،بیروت: دار المعرفة،1412ق.
    42. طریحی،فخرالدین بن محمد،مجمع البحرین. چاپ سوم. تهران: مرتضوی. 1375ش.
    43. طوسی،محمد بن حسن،التبیان فی تفسیر القرآن،بیروت: دار إحیاء التراث،بی تا.
    44. ــــــــــــــــــــــــ ،تهذیب الاحکام،تهران،دارالکتب،1407ق.
    45. ــــــــــــــــــــــــ ،مصباح المتهجد وسلاح المتعبد. چاپ اول. بیروت: مؤسسة فقه الشیعة،1411ق.
    46. طیالسی،سلیمان بن داوود،مسند أبی داوود الطیالسی،دار هجر للنشر،المملکة العربیة،1420ق.
    47. طوسی،محمد بن محمد،تجرید الاعتقاد،تهران: مکتب الاعلام الاسلامی‌،1407ق.
    48. لاهیجی،عبدالرزاق بن علی،گوهر مراد،تهران: سایه،1383ش.
    49. عقیلی،محمد بن عمرو،الضعفاء الکبیر،تحقیق: امین قلعجی،بیروت: دار الکتب العلمیة،1418ق.
    50. فراهیدى،خلیل بن احمد،کتاب العین ،قم: هجرت، الطبعة الثانیة،1409 ق.
    51. فراء،یحیی بن زیاد،معانی القرآن،قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب‏،1980ق.
    52. فیض کاشانی،محمد محسن،انوار الحکمة،قم: بیدار،1425ق.
    53. قرطبی،محمد،التذکرة فی أحوال الموتى و أمور الآخرة،بیروت: المکتبة العصریة،1423ق.
    54. قمی،علی بن ابراهیم،تفسیرعلی بن ابراهیم قمی،قم: دار الکتاب،1363ش.
    55. کلینی،محمد بن یعقوب،الکافی،قم: الاسلامیة،1407ق.
    56. مجلسی،محمد باقر،بحارالانوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،بیروت: دار احیاء التراث العربی،1403 ق.
    57. مجلسی،محمد تقی،روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه،قم: مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور،1406ق.
    58. ___________،لوامع صاحبقرانی،قم: اسماعلیان،1414ق.
    59. معتزلی،قاضی عبد الجبار،شرح الاصول الخمسة،بیروت: دار احیاء التراث،1422ق.
    60. مفید،محمد بن محمد،الاختصاص،قم: الموتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید،1413ق.
    61. _____________ ،اوائل المقالات و المذهب و المختارات،قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید،1413ق.
    62. _____________ ،تصحیح الاعتقادات،قم: کنگره شیخ مفید،1414ق.
    63. مالک بن انس،موطا،ابوظبی: مؤسسه زاید بن سلطان،1425ق.
    64. مدنی،سید علی خان،ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین،قم: اسلامی،1409ق.‏
    65. نسائی،احمد بن علی،سنن نسائی،السنن الکبری،بیروت: دارالکتب العلمیة،1411ق.