نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک، ایران

2 دانشجوی دکترای گروه علوم قران و حدیث دانشگاه اراک، اراک، ایران

چکیده

با توجه به آیات قرآن­کریم و روایات فراوان یکی از اصلی و مهم­ترین آموزه­های دینی، مسأله برقراری ارتباط انسان با خداوند­ متعال می­باشد که از آن تحت عنوان دعا، تعبیر می­شود. و در این بین، ادعیه معتبر و مأثور از معصومین(ع)به دلیل دارا بودن متون و مفاهیم بلند معرفتی از نقش و اهمیت ویژه­ای برخوردار می­باشند.اما با دقّت نظر در اسناد و محتوای درونی برخی از این ادعیهِ منتَسب، روشن می­شود که بعضی از آن­ها، جدا از ناسازگاری با باورهایِ مسلَّم کلامی شیعه، با معیارهایِ صحّت سنجی ادعیه، آن‌هم صِرفاً با پشتوانه­ی قواعدی مانند: شهرت، یا تسامح در ادله سُنن و... به معصومین(ع)نسبت داده شده­اند. از جمله­ی این ادعیه، دعای مشهور صنمی قریش منتَسب به امیرالمومنین(ع)می­باشد که از جهت سندی و متنی دارای اشکالات متعددی است. از این رو نگارنده در نوشتار پیش­رو تلاش نموده است با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی با ذکر این ویژگی که تا کنون مقاله یا پژوهش­ جامع و قابل توجهی در این زمینه انجام نشده است به اعتبار سنجی سندی و محتوای این دعا براساس باورهای کلامی بپردازد، که در خلال این پژوهش مشخص شده است دعای مذکور، علاوه بر عدمِ اعتبار سندی، از جهت متنی و محتوای با چالش‌های گوناگونی که با باورهای مسلَّم کلامی از قبیل:مخالفت با قرآن، علم امام(ع)، ناهمگونی‌های ادبی، مخالفت با روایات و... در تعارض می باشد. بنابراین، انتساب این دعا به امیر‌المومنین(ع)به دلائل مذکور، فاقد اعتبار علمی و مبانی صحّت سنجی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Validation of Sanami Quraish's Prayer Based on Theological Beliefs

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Dastranj 1
  • farhad Amraii 2

1 Associate Professor and Faculty Member of the Department of Quran and Hadith Sciences, Arak University, Arak, Iran

2 Doctoral student of the Department of Quranic and Hadith Sciences, Arak University, Arak, Iran

چکیده [English]

According to the verses of the Holy Quran and numerous traditions, one of the main and most important religious teachings is establishing a relationship between man and God, which is interpreted as prayer. In this respect, authentic and proverbial supplications of the Imams (pbuh) serve a significant role for containing texts and high epistemic concepts. Yet, some of them, apart from their incompatibility with theological beliefs of Shia Muslims, have been attributed to Imams only based on such rules as prevalence, or acceptance by applying tolerance principle. Among these supplications is the famous Sanami Quraish's supplication attributed to Amirul Momineen (AS), which has many problems in terms of documentation and content. Given that no study has yet addressed this issue, the authors have attempted to study the documentation and the content of this prayer based on theological beliefs. The study indicates that the said prayer, in addition to lack of documentary validity, reveals various contradictions in terms of its text and content with respect to theological Muslim beliefs such as the Qur'an, knowledge of Imam (AS), and inconsistency with narrations as well as literary inconsistencies. Therefore, attribution of this supplication to Amir al-Momineen (AS) lacks scientific validity and the authentication basics.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Validation
  • Sanmi Quraish
  • prayer
  • theological beliefs
  • Amirul Momineen (AS)
  1. - قرآن کریم

    - نهج البلاغه

    1. صحیفه سجادیه، قم، نشر الهادى،‏ 1376 ش.‏
    2. آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، نشر دارالاضواء، 1983م.
    3. ابن بابویه، محمد بن على‏، ثواب الأعمال، قم ، دار الشریف الرضی،1406 ق‏.
    4. ابو سعادات، اسعد بن عبد القاهر، رشح الولاء فی شرح الدعاء، تحقیق، شیخ قیس العطار، قم، مکتب امام رضا(ع) 1387ش.
    5. ابن بابویه، محمد بن على‏، کمال الدین و تمام النعمة، نشر اسلامیه،‏ تهران،1395 ق‏.
    6. --------------- ، ثواب الاعمال وعقاب الاعمال، قم،دارالشریف،1406ق.
    7. ابن شهر آشوب، محمد بن على‏، مناقب آل ابی طالب، قم ، نشر علامه‏ ،1379 ق.‏
    8. انصاری، مرتضی، کتاب الصلاه، قم ،نشر کنگره جهانی شیخ انصاری ،1415ق.
    9. الادلبی ،صلاح الدین، منهج نقد المتن عند العلماء الحدیث النبوی، بیروت ، دارالآفاق،1403ق.
    10. بیهقی، احمد بن حسین، سنن الکبری(بیهقی)، بیروت، نشردار الکتب العلمیة، 1424ق.
    11. برقى، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن‏، نشر دار الکتب الإسلامیة ، قم‏، 137 ق‏.
    12. جوادی آملی، عبداللّه، ادب فنای مقرّبان، قم، انتشارات موسسه اسراء،1385ش.
    13. الحاج حسن ،حسین، نقدالحدیث فی علم الدرایه، نشر الوفاء، بیروت،1985م.
    14. دینوری،احمد بن داود، اخبار الطوال، قم، نشرالشریف الرضی، 1373ش.
    15. سبحانی، جعفر، الحدیث النبوی، نشر امام صادق ، قم ،1398ش.
    16. شوشتری، قاضی نورالله، احقاق الحق، تعلیقه آیت‌الله مرعشی نجفی، قم، کتابخانه مرعشی نجفی 1437ق.
    17. شوشتری، محمد تقی، الاخبار الدخیله، تحقیق علی اکبر غفاری، تهران ، مکتبه الصدوق، 1401 ق.
    18. صفار، محمد بن حسن‏، بصائر الدرجات، قم‏،نشرمکتبة آیة الله مرعشی،1404 ق.‏
    19. طوسى،محمد بن الحسن‏، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، بیروت، نشرفقه الشیعة،1411 ق.‏
    20. طبرسى، احمد بن على‏، الإحتجاج على أهل اللجاج، نشر مرتضى‏، مشهد،1403 ق.‏
    21. طبرى، محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن، نشر دار المعرفة ، بیروت‏ ،1412 ق.
    22. --------------- ، تاریخ الرسل و الملوک، انتشارات اساطیر، ۱۳۶۲ش.
    23. طباطبایی، محمدحسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت‏، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، 1390 ق.
    24. عبدالحمید بن هبه الله( ابن ابی‌الحدید)،شرح نهج البلاغه، قم، مکتبه آیت الله مرعشی نجفی،1404 ق.
    25. العصامی، عبد الملک بن حسین، سمط النجوم العوالی فی أنباء الأوائل و التوالی، بیروت، 1419 ق.
    26. علی، جواد، المفصل فی تاریخ العرب، بیروت ، نشر دارالعلم للملایین،1976م.
    27. فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، ارشاد الطالبین الى نهج المسترشدین، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، 1405ق.
    28. کلینى، محمد بن یعقوب،الکافی، تهران‏، انتشارات اسلامیه‏ ، 1369 ش.
    29. کفعمى، ابراهیم بن على، المصباح، قم ، نشر دار الرضی، 1405 ق.
    30. کوفی، احمدبن اعثم، الفتوح، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1393ش.
    31. مفید، محمد بن محمد، الفصول المختاره، قم، نشرهمایش هزاره شیخ مفید،1413ق.
    32. ---------------،الاختصاص، قم، نشرهمایش هزاره شیخ مفید،1413ق.
    33. محمد بن محمد مکی،ذکری الشیعة فی احکام الشریعة، قم ، نشر مؤسسۀ آل البیت لاحیاء التراث، 1419ق.
    34. مجلسى، محمدتقى‏، روضة المتقین، قم، نشر مؤسسه کوشانپور،1406 ق.‏
    35. مجلسى، محمد باقر‏، بحار الأنوار، ‏بیروت‏، دار الإحیاء التراث العربی، 1403 ق.‏
    36. مرتضی بن محمدامین، رسالةفى التسامح فى ادلة السنن، قم، مجمع الفکر الاسلامی ، 1414ق.
    37. محسنی، محمد آصف، مشرعه بحارالانوار، قم، مکتب عزیزی،1423ق.
    38. ماتریدی، محمد بن محمد، تأویلات أهل السنة، بیروت،دار الکتب العلمیة، 1426ق.
    39. مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب،تهران، انتشارات علمی و فرهنگی،1388ش.
    40. مسعودی، عبدالهادی، وضع و نقد حدیث، تهران، سمت، 1394 ش.
    41. نورى، حسین بن محمد تقى‏، مستدرک الوسائل، قم ،نشر مؤسسة آل البیت(ع)،‏1408 ق.‏
    42. نفیسی، شادی، معیارهای نقد دعادر اخبار الدخیله، دو ماهنامه آینه پژوهش، شماره 53، 1377ش.
    43. یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، ترجمه، آیتی،ابراهیم،تهران،انتشارات علمی وفرهنگی، 1371ش.