نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران

2 دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده

بررسی روایاتی که رویای صادقه را جزئی از اجزای نبوت و رویای انبیا را نیز وحی به شمار آورده‌اند و همچنین روایات متضمن شروع وحی‏ بر پیامبر(ص) با رویای صادقه، نگارنده را بر آن داشت که با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی عمیق‌تر مدالیل این روایات و نظرات صاحبنظران در این باب بپردازد. مساله اصلی این پژوهش، تبیین رابطه‌ی میان مدالیل روایات مذکور با رویای انگاری وحی و همچنین پاسخ به این سوال است که آیا رویای صادقه‏ی انبیا جزئی از وحی رسالی محسوب می‌شود یا نه ؟ نتایج پژوهش از این قرار است:  ماهیت وحی و رویای صادقه از ابعادی به هم شباهت دارند و از ابعادی دیگر نیز متمایزند، اما این مساله هیچ گونه دلالتی بر رویا انگاری وحی ندارد چرا که صریح روایات دال بر این است که نبی وحی را در رویا دریافت می‌کند نه رسول! همچنین این که برخی روایات، رویای صادقه را از تمهیدات نبوت و یا جزئى از نبوت دانسته‏اند هرگز بدین معنا نیست که وحی تشریعی و یا رسالی در قالب رویای صادقه نازل شده است!

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Analyzing and Investigating the Visionary Experience of Revelation in the Light of Tradition

نویسندگان [English]

  • Ali Ahmad Naseh 1
  • Khadijeh Amiri 2
  • Ashkan Javanmard 2

1 Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran

2 PhD student of Comparative Exegesis, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran

چکیده [English]

This paper has been inspired by description and explanation of a group of hadiths that consider true dreams as one of the components of prophecy and the dreams of prophets as revelations as well as a group of traditions which indicate that the Prophet of Islam received the first revelations in truthful dreams. So the authors were prompted to investigate the content of traditions that consider true dreams as one of the components of prophecy with a descriptive-analytical method. In the paper, an attempt has been made to explain the relationship between these narrations and dream interpretation, as well as to answer the question of whether the true dream of the prophets is a part of epistle revelation. The findings indicate that the nature of revelation and true dreams are similar in some dimensions and different in other dimensions; this will not cause dreaming as a revelation because the clear narrations indicate that the prophet received the revelation in the dream and not by a messenger. Other narrations have considered true dreams as a preparation for prophecy and considered them to be a part of prophecy, not that the revelation was revealed in the truthful dream. The true vision of the prophets has different levels. In any case, the nature of revelation and the true vision of the prophets would not be the same if the divine revelation were revealed in the dream.

کلیدواژه‌ها [English]

  • part
  • prophecy
  • visionary revelation
  1. - قرآن کریم ترجمه الهی قمشه‌ای

    1. ابن بابویه، محمد بن على، من لا یحضره الفقیه‏، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏‏.‏1413ق.
    2. ابن حنبل، احمد بن محمد، مسند الإمام أحمد بن حنبل، 50جلد، مؤسسه الرساله - لبنان - بیروت، چاپ: 1، 1416ق.
    3. ابن سینا، حسین بن عبد الله، النفس من کتاب الشفاء الفن السادس المقاله الرابعه. تحقیق آیه الله حسن زاده آملی، قم- مکتب الاعلام الاسلام، 1375ش.
    4. ابن سینا، حسین بن عبد الله، الإشارات و التنبیهات، ب‍وس‍ت‍ان‌ ک‍ت‍اب‌ ق‍م‌ (مرکز النشر التابع لم‍ک‍ت‍ب‌ الإع‍لام‌ الإس‍لامی‌‌)، قم - ایران، 1381 ش.
    5. ابن سینا، حسین بن عبدالله، المبدأ و المعاد، باهتمام عبدالله نورانی، مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل، شعبه تهران. 1363ش.
    6. ابن شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على، متشابه القرآن و مختلفه (لابن شهر آشوب)، قم، چاپ: اول، ‏1369 ق.
    7. ابن قاریاغدى، محمد حسین، البضاعه المزجاه ( شرح کتاب الروضه من الکافی لابن قاریاغدی)، محقق / مصحح: احمدى جلفائى، حمید، ناشر: دار الحدیث‏، مکان چاپ: ایران؛ قم‏،1429 ق- 1387 ش.‏
    8. ابن‏عبدالسلام، عبدالعزیز بن عبدالسلام، تفسیر العز بن عبد السلام‏، لبنان- بیروت‏، نشر دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون‏.1429ق.
    9. أبو محمد محمود بن أحمد بن موسى، الحنفى بدر الدین العینى، عمده القاری شرح صحیح البخاری، الناشر: دار إحیاء التراث العربی – بیروت. بی‌تا.

    10.دالهی قمشه‌ای، مهدی، حکمت الهی عام و خاص، اسلامی، تهران - ایران، 1363 ش.

    1. امینی، ابراهیم، وحی در ادیان آسمانی، بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، قم - ایران، 1377 ش.
    2. انوری، حسن، فرهنگ فشرده سخن، تهران، سخن. 1382ش.
    3. بخارى، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، 11جلد، جمهوریه مصر العربیه، وزاره الاوقاف، المجلس الاعلى للشئون الاسلامیه، لجنه إحیاء کتب السنه - مصر - قاهره، چاپ: 2، 1410 ق
    4. بروجردى، محمدابراهیم‏، تفسیر جامع، ایران- تهران‏، کتابخانه صدر، چ ششم.1366ش.
    5. ترمذى، محمد بن عیسى، الجامع الصحیح و هو سنن الترمذی، 6جلد، دار الحدیث - مصر - قاهره، چاپ: 1، 1419 ق.
    6. تهانوی، محمد اعلی بن علی، موسوعه کشاف إصطلاحات الفنون و العلوم، مکتبه لبنان ناشرون، بیروت - لبنان، 1996 م.
    7. حجازى، محمد محمود، التفسیر الواضح، 3جلد، دار الجیل - لبنان - بیروت، چ دهم. 1413ق.
    8. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، 1جلد، دار الشامیه - لبنان - بیروت، چاپ 1، 1412 ق.
    9. رضا، محمد رشید، الوحی المحمدی، دار الکتب العلمیه، بیروت - لبنان، 1426ق.
    10. رضایى اصفهانى، محمدعلى،تفسیر قرآن مهر، 24جلد، قم، پژوهشهاى تفسیر و علوم قرآن،1387ش.
    11. زاد هوش، میثم و همکاران ، "امتیاز وحی تنزیلی(ماانزل) از وحی تبیینی )مانزل) و نقش آن در عدم تحریف قـرآن )مبتنی بر آیات قرآن و روایات امامیه("، در مجله قرآن، فرهنگ وتمدن.
    12. سجادی، جعفر، فرهنگ علوم فلسفی و کلامی، امیر کبیر، تهران - ایران، 1375 ش.
    13. السندی المدنی ،محمد بن عبد الهادی ، حاشیه السندى على صحیح البخارى ،الناشر دار الفکر- نرم افزار شامله- بی‌تا.
    14. سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‏بکر، الدر المنثور فى التفسیر بالماثور، 6جلد، کتابخانه عمومى حضرت آیت الله العظمى مرعشى نجفى (ره)،1404ق.
    15. صادقى تهرانى، محمد،ترجمان فرقان، تفسیر مختصر قرآن کریم، 5 جلد، شکرانه، 1388ش.
    16. طباطبایى، محمدحسین‏، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم موسوى، محمد باقر، ایران- قم‏ ، ناشر: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ5، دفتر انتشارات اسلامى.1374ش.
    17. طباطبایى، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، 20جلد، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات - لبنان - بیروت، چاپ: 2، 1390 ق.
    18. طباطبایی، محمد حسین، قرآن در اسلام -طبع قدیم-، دار الکتب الإسلامیه، تهران - ایران، 1353 ش.
    19. طبرسى، فضل بن حسن، إعلام الورى بأعلام الهدى- ط القدیمه-، تهران‏،ناشر: اسلامیه1390ق.
    20. طبرسى، فضل بن حسن، ترجمه تفسیر مجمع البیان، 27جلد، فراهانى - ایران - تهران، بی‌تا.
    21. طبرسى، فضل، بن حسن، ترجمه تفسیر جوامع الجامع،‏ مترجمان: عبدالحمیدى، وهمکاران، ایران- مشهد مقدس‏ ناشر: آستان قدس رضوى، بنیاد پژوهشهاى اسلامى‏. 1375ش.
    22. فارابی، ابونصرمحمد بن محمد، آراءاهل المدنیه الفاضله، تحقیق البیر نصری نادر، بیروت- دارالمشرق.1986م.
    23. فتال نیشابورى، محمد بن احمد، روضه الواعظین و بصیره المتعظین (ط - القدیمه) – ایران، قم، 1375ش.

     فیض کاشانى، محمد محسن بن شاه مرتضى، الوافی - اصفهان، چاپ: اول، 1406 ق.

    1. قاسمى، جمال‏الدی، تفسیر القاسمی المسمى محاسن التأویل، 9جلد، دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون - لبنان - بیروت،1418ق.
    2. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی (ط - الإسلامیه) - تهران، چاپ: چهارم. 1407ق.

    36.کلینى، محمد بن یعقوب، کافی( ط- دار الحدیث)، محقق / مصحح: دارالحدیث‏، ناشر: دار الحدیث‏، قم‏.1429ق.

    1. کاشفى، حسین بن على، تفسیر حسینى (مواهب علّیه)، 1جلد، کتابفروشى نور-ایران- سراوان، بی تا،

     مازندرانى، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی-الأصول و الروضه (للمولى صالح المازندرانی) - تهران، چاپ: اول، 1382 ق.

    1. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏ ،بحار الأنوار( ط- بیروت)، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، ناشر: دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، دوم‏.1403ق.
    2. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول - تهران، چاپ: دوم، 1404 ق.

    مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى،بحار الأنوار، مجلدات110 (اما قابل ملاحظه 1-70) لبنان- بیروت،  مؤسسه الوفاء. 1404ق. 

    1. محمد انور شاه بن معظم شاه الکشمیری الهندی، فیض الباری على صحیح البخاری، (أمالی) .الناشر: دار الکتب العلمیه بیروت – لبنان الطبعه: الأولى، 1426 هـ - 2005 م.
    2. محمد صالح بن احمد، شرح الکافی-الأصول و الروضه (للمولى صالح المازندرانی) - تهران، چاپ: اول، 1382 ق.
    3. مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، 5جلد، دار الحدیث - مصر - قاهره، چاپ: 1، 1412ق.
    4. معرفت، محمدهادى‏،التمهید فی القرآن، ایران- قم‏، نشر حوزه علمیه قم، مرکز مدیریت‏، چ سوم،1410ق.