پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

کلام امیرالمؤمنین: «لو کانَ لِربِّک شریکٌ لأتَتْک رُسُلُه...» برهانی قویم بر توحید ربوبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دوره دکتری فلسفه اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
چکیده
بی شک سخنان امیرالمؤمنین در باب معارف الهی از استوارترین و عالی‌ترین گفتارها به شمار می‌رود. آن حضرت در فرازی از نامه 31 نهج البلاغة خطاب به امام حسن مجتبی، می‌فرماید: «لَوْ کَانَ‏ لِرَبِّکَ‏ شَرِیکٌ‏ لَأَتَتْکَ رُسُلُهُ وَ لَرَأَیْتَ آثَارَ مُلْکِهِ وَ سُلْطَانِهِ وَ لَعَرَفْتَ أَفْعَالَهُ وَ صِفَاتِهِ». به باور ما، این سخن، در صدد اثبات توحید ربوبی خداوند سبحان است. در واقع، آن حضرت با طرح جمله‌ای شرطی که مشتمل بر یک شرط و سه تالی است، در صدد است تا با رفع توالی سه گانه، نقیض مقدم؛ یعنی نبود شریک، را نتیجه بگیرد. از آنجا که در قیاس استثنایی همواره می‌باید ملازمه میان مقدم و تالی اثبات گردد آنگاه اگر از رفع تالی بر رفع مقدم استدلال شده است، بطلان تالی نیز اثبات شود، نوشتار پیش رو عهده دار تبیین ملازمه و اثبات بطلان توالی سه گانه است. روشن است که وجود ملازمه میان مقدم و تالی در قیاس استثنایی و اثبات بطلان تالی آن، برهانی بودن آن را آشکار می‌سازد. ابن میثم بحرانی اما، فراز مذکور را استدلالی خطابی بر توحید ربوبی دانسته است. در این نوشتار پس از تبین آن دو امر مهمّ، گفتار ابن میثم را شرح داده و به نقد آن پرداخته‌ایم.      
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Ameer al-Momineen's Speech "If There Had Been a Partner with Your Lord, His Messengers Too Should Have Come to You ...": A Strong Demonstration of the Monotheism of Lord

نویسنده English

Hossein Khordoustan
PhD student of Islamic philosophy, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
چکیده English

Undoubtedly, Ameer al-Momineen's speeches about divine teachings are among the strongest and most excellent. In a paragraph from Letter 31 of Nahj al-Balagha to Imam Hassan Mojtaba, he says: "if there had been a partner with your Lord, his messengers too should have come to you and you would have seen signs of his authority and power and you should have known his deeds and qualities." In our opinion, this statement proves the monotheism of Lord. In fact, with a conditional proposition that consists of one condition and three consequents, he wants to invalidate the antecedent by invalidating the three consequents. Since in the exceptive syllogism, the connection between the antecedent and the consequent must always be proved, then if the antecedent is rejected by rejecting the consequent, it is necessary to prove nullity of the consequent. This article is an attempt to explain the connection and proving nullity of the three consequents. It is clear that the existence of the connection between the antecedent and the consequent in the exceptive syllogism and proving nullity of its consequent shows that it is a demonstration. However, Ibn Maitham Bahrani considered the mentioned phrase to be a rhetorical proof of Lord's monotheism. In this article, after explaining those two important issues, we have explained Ibn Maitham's speech and criticized it.

کلیدواژه‌ها English

Ameer al-Momineen
Nahj al-Balagha
Letter 31
monotheism of Lord
Ibn Maitham Bahrani
- قرآن کریم
- نهج البلاغة
1. ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبة الله، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، 1404ق. 
2. بحرانی، ابن میثم، شرح نهج البلاغة، بحرین: مکتبة فخراوی، 1433ق.
3. جوادی آملی، عبدالله، توحید در قرآن، قم: مرکز نشر اسراء، 1389.
4. جوادی آملی، عبدالله، سرچشمه اندیشه(ج3)، قم: مرکز نشر اسراء، 1386.
5. جوهری، اسماعیل بن حمّاد، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت: دارالعلم للملایین، بی‌تا.
6. سبحانی، جعفر، الإلهیات علی هدی الکتاب و السنّة و العقل، قم: المرکز العالی للدراسات الإسلامیة، 1412ق. 
7. صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، قم: بوستان کتاب، 1401.
8. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی، 1390ق.
9. طباطبایی، محمد حسین، مجموعة رسائل العلامة الطباالطبائی، قم: مکتبة فدک، 1440ق.
10. طباطبایی، محمد حسین، نهایة الحکمة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1436ق.
11. عبودیت، عبدالرسول، درآمدی به نظام حکمت صدرایی(ج2)، تهران: سمت، 1398.
12. قطب الدین الرازی، محمد بن محمد، شروح الشمسیه، بیروت: شرکة شمس المشرق، 1398.
13. مدنی، علی خان بن احمد، الطراز الاول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعوّل، مشهد: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، 1384.
14. مطهری، مرتضی، مجموعۀ آثار شهید مطهری، تهران: صدرا، 1376.
15. مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، قم: بوستان کتاب، 1387.
16. نصیر الدین طوسی، محمد بن الحسن، اساس الاقتباس، تهران: دانشگاه تهران، 1367.