پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

بررسی اصول اخلاقی و ‌کلامی ناظر بر تعامل انسان با محیط زیست (با تکیه بر آیات و روایات)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 دانشیار، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، ایران
چکیده
تعامل انسان با محیط زیست همواره از دغدغه‌های اصلی بشر، ادیان و مذاهب در دوره‌های مختلف بوده است. از دیدگاه قرآن‌کریم و روایات، همۀ اجزای عالم هستی دارای ارزش می‌باشند و به سوی غایت مشخصی در حرکت می‌باشند. لذا برای بهره‌گیری انسان از محیط زیست سالم و پاک و عاری از آلودگی‌ها در آیات و روایات بسیاری، الگو ارائه شده است که بیانگر اصول اخلاقی و کلامی تعامل انسان با محیط زیست و چگونگی حفاظت از آن می‌باشند و در تحقیق حاضر نیز دیدگاه اسلام دربارۀ تعامل انسان با محیط زیست و وظیفه او در ارتباط با اجزاء مختلف محیط زیست با تأکید و محوریت آیات و روایات تبیین شده است و بیان شده است که انسان از آن جهت که در دامن محیط زیست زندگی می‌نماید، حق دارد که برای سلامتی و رشد مناسب خویش از آن بهره‌مند باشد و در مقابل انسان موحد و بهره‌مند از هدایت تکوینی و تشریعی به عنوان موجودی خردمند، عاقل، مسئول ‎می‌بایست دارای رفتاری اصولی و ضابطه‌مند با محیط زیست(رفتار مسئولانه با محیط زیست و امانت‌دار بودن، نهی از فسادانگیزی در محیط زیست و مدارا و شفقت با محیط زیست، بهداشت و پاکیزگی و آبادانی محیط زیست و...) باشد و در عمل، اصول اخلاقی را رعایت نموده که در نتیجه موجب سامان یافتن زندگی بشر و احیای حس مسئولیت و تلاش برای حفظ و حراست از محیط زیست و ایجاد زمینه و بستر لازم برای رشد و به کمال رسیدن انسان می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining Moral and Verbal Principles Regarding Human Interaction with Environment (Based on Verses and Tradition)

نویسندگان English

Fahimeh Jafrasteh 1
Alireza Tabibi 2
1 PhD student, Department of Theology, Faculty of Humanities, Arak University, Iran
2 Associate Professor, Department of Theology, Faculty of Humanities, Arak University, Iran
چکیده English

Interaction with the environment has always been one of the main concerns of mankind and religions in different periods. From the point of view of the Holy Quran and traditions, all the components of the universe are valuable and are moving towards a certain goal. Therefore, for humans to benefit from a healthy, clean, and pollution-free environment, a model has been presented in many verses and traditions, which express the moral and verbal principles of human interaction with the environment and how to protect it. This research presents the view of Islam on interaction of man with the environment and his duty in relation to the various parts of the environment based on the verses and tradition. It has been stated that because man lives in the lap of the environment, he in entitled to be healthy and grow properly and benefit thereof. On the other hand, a unified human being who benefits from formative and legislative guidance as a wise, sane, responsible being must display disciplined behavior with the environment (responsible behavior with the environment, being trustworthy, and forbidding corruption in the environment) along with tolerance and compassion for the environment, cleanliness, and development of the environment, etc.). And in practice, he should observe the moral principles that result in human life order and the revival of the sense of responsibility and efforts to preserve and protect the environment  and create the necessary background for human growth and perfection.

کلیدواژه‌ها English

environment
interaction moral principle
verbal principle
verse
tradition
- قرآن کریم
1. ابن حنبل، احمد، مسند الامام احمد بن حنبل وضعه محمد ناصر الالبانی، المکتبه الاسلامیه، چ پنجم، بیروت، لبنان، 1985.
2. ابو داود سجستانی، سلیمان بن اشعث، سنن ابو داود، تحقیق صدقی محمد جمیل، بیروت- لبنان، دارالفکر، 1420.
3. بخاری، اسماعیل بن محمد، صحیح بخاری، جمهوریه، مصر(194-256ق)
4. -------------------، صحیح بخاری، شرح مصطفی دیب البغا، دارالقلم، بیروت، 1982
5. برقی، احمد بن محمد، المحاسن، دارصادر، بیروت، 1390ش.
6. بری، جان، محیط زیست و نظریه اجتماعی، ترجمۀ حسن پویان و نیره توکلی، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، چاپ اول، 1380 ش.
7. ترمذی، محمد بن عیسی، سنن ترمذی، قاهره، مصر، دارالحدیث، 1419ق
8. جوادی آملی، عبدالله، اسلام و محیط زیست، اسراء، قم،1386.
9._____________، _________، پیام قرآن، قم، اسراء، بی تا.
10. حر عاملی، محمد، وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه، تحقیق عبدالرحیم الربانی الشیرازی، چ پنجم، دارالاحیاء التراث العربی، بیروت، 1403ق
11. حسین الخشن، الاسلام والبیعه خطوات نحو فقه بیعی، دارالهادی، بیروت،1425ق.
12. حبیبی، محمد حسن،« حق برخورداری از محیط زیست سالم به عنوان حق بشریت»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش 60، 1382ش.
13. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، مدخل ملک،دارالعلم و دار الشامیه، دمشق و بیروت، 1412ق.
14.رکن الدینی، سید حسین، شأن اخلاقی محیط زیست و چالش‌های آن با تأکید بر اندیشه اسلامی، پایان نامه دکتری، دانشگاه معارف، قم، 1392.
15. زمخشری، محمود، الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، دارالکتب العربی، بیروت، 1407ق.
16. ساعد،نادر، «نگرشی با حق اخلاقی و حق حقوقی به محیط زیست»، مجموعه مقالات نخستین همایش حقوق محیط زیست ایران، انتشارات برگ زیتون،چ1، 1383ش.
17. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، چ چهارم، انتشارات اسلامی، قم، 1402ق
18. -------------------، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمۀ سید محمد موسوی همدانی، انتشارات اسلامی، قم، 1374.
19. طبرسی، فضل بن حسن، مکارم الاخلاق، چ چهارم، شریف رضی، قم، 1370ش
20. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت، 1413ق.
21. فهیمی، عزیزالله، مسئولیت مدنی ناشی از تخریب محیط زیست در فقه و حقوق ایران، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1391.
22. قرضاوی، یوسف، رعایه البیئه فی شریعه الاسلام، دارالشرق، قاهره، 1421ق.
23. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تحقیق علی اکبر غفاری، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1379
24. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، الوفاء، بیروت، 1403ق.
25. مسلم بن حجاج، ابی الحسین، صحیح مسلم، تحقیق محمد فؤاد عبد الباقی، بیروت، دارالحدیث،1329-1334ق
26. مظفری، محمد حسن، اصول بهره‌برداری از منابع محیط زیست از دیدگاه قرآن، کتاب اخلاق و محیط زیست، سید کاووس امامی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، 1389.
27. مشهدی، علی، حق بر محیط زیست سالم، تهران، انتشارات میزان، چ1، 1392ش.
28.-------------، حقوق بشر و محیط زیست، تهران، انتشارات خرسندی، چ1، 1396ش.
29. نسائی، احمد بن شعیب، سنن نسائی، تحقیق ابو طاهر زبیر علی زئی، جلد اول، ریاض، دارالاسلام للنشر والتوزیع، (215-303ق)
30. نوری طبرسی، میرزا حسین، مستدرک الوسائل و مستبط المسائل، مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث، بیروت، 1048ق.
31. نهج البلاغه، ترجمۀ سید محمد دشتی، قم، الهادی، 1382.
32.  نهج الفصاحه، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، جاویدان، تهران، 1382
33. نصر، سید حسین، نیاز به علم مقدس، حسن میانداری، چ سوم، مؤسسه فرهنگی طه، تهران، 1393.
34. یوسف‌وند، محمود، « ادله فقهی منع به کارگیری سلاح هسته‌ای با رویکرد حقوق بشر دوستانه محیط زیست»، مجله حقوق اسلامی،ش38، 1392ش.