پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

نقد و بررسی روایات شأن نزول آیۀ 214 شعراء و حدیث الدّار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عزت الله مولایی نیا 1
محمد امین مؤمنی 2
1 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/thr.2024.715299
چکیده
احادیث روایت شده در شأن نزول کریمۀ «وَأَنْذِرْ عَشیرَتَکَ الْأَقْرَبینَ» (شعراء/214)، یکی از شواهد فراوان نقلی است که بر وصایت و خلافت بدون واسطه و فاصلۀ حضرت علی علیه السّلام دلالت می‌کند. احادیث متعددی پیرامون شأن نزول این آیه در نوشته‌های تفسیری و غیر تفسیری شیعه و سنّی روایت شده است که بسیاری از آن مورد نقد است، چرا که یا با مدلول آیه همخوانی ندارد و یا با زمان نزول آن ناسازگار است. تنها خبر معتبری را که بیشتر دانشمندان شیعه و سنّی به ویژه مفسّرانشان، روایت کرده‌اند، خبری است مشهور به حدیث دار که به وضوح، از خلافت بدون واسطه و فاصلۀ حضرت علی علیه السّلام پرده بر می‌دارد؛ مسأله‌ای که اهمّیت آن از زمان وقوع آن که اوائل بعثت با شروع فراخواندن پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله به دین اسلام بوده است، روشن می‌شود و نشانگر این است که تنها فردی که در جمع خویشان نزدیک پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله، دعوت وی را لبّیک گفت و اجابت کرد، امیر مؤمنان علی علیه السّلام بود. در نوشتۀ پیش رو انواع اخبار و احادیث شأن نزول آیۀ مذکور معروف به آیۀ «انذار» و «انذار العشیرة» در آثار فریقین گرد آمده و تلاش شده تا با نگاه کاملا تطبیقی به این اخبار و احادیث، گزارش سره از ناسره و خبر درست از نادرست جدا شود تا دیدگاه‌های اسف باری که از سوی برخی دانشمندان پیرامون تفسیر آیه و شأن نزول آن اعمال شده است، نقد گردد.
کلیدواژه‌ها
آیۀ 214 شعراء
شأن نزول آیۀ انذار
حدیث دار

عنوان مقاله English

Critique and Examination of the Narrations on the Occasion of Revelation of Verse 214 of Surah Ash-Shu'ara and the Hadith of Al-Dar

نویسندگان English

Ezzatollah Molaeiniya 1
Mohammad Amin Momeni 2
1 Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

The narrations related to the revelation of the noble verse "And warn your nearest relatives" (Ash-Shu'ara 26:214) are among the numerous transmitted evidences that indicate the direct and immediate succession and leadership of Imam Ali (peace be upon him). Various narrations concerning the revelation of this verse have been recorded in both Shia and Sunni interpretative and non-interpretative writings, many of which have been criticized for either not aligning with the verse's meaning or not being consistent with the time of its revelation. The only reliable report, which most Shia and Sunni scholars, especially their commentators, have narrated, is the well-known Hadith of Al-Dar. This hadith clearly reveals the direct and immediate leadership of Imam Ali (peace be upon him); an issue whose importance becomes clear from the time it occurred, which was early in the Prophet Muhammad's (peace be upon him and his family) mission to call people to Islam. It indicates that the only person among the close relatives of the Prophet Muhammad (peace be upon him and his family) who responded to and accepted his invitation was the Commander of the Faithful, Ali (peace be upon him). In the present writing, various reports and narrations concerning the revelation of the aforementioned verse, known as the verse of "Warning" and "Warning the Family," have been gathered from the works of both sects, and an attempt has been made to critically and analytically examine these reports and narrations. The aim is to distinguish genuine reports from spurious ones and correct from incorrect news to critique the regrettable views that some scholars have applied concerning the interpretation of the verse and its occasion of revelation.

کلیدواژه‌ها English

Verse 214 of Surah Ash-Shu'ara
the occasion of revelation
the warning verse
Hadith of Al-Dar

  1. - قرآن کریم

    1. آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1415.
    2. ابن أبی حاتم، عبد الرحمن بن محمد، تفسیر القرآن العظیم، مکتبة نزار مصطفی الباز، عربستان سعودی، 1419.
    3. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة والنهایة، دار احیاء التراث العربی، 1408.
    4. .........................، تفسیر القرآن العظیم، دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون، بیروت، 1419.
    5. ابو الفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، 1408.
    6. ابو حیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، دار الفکر، بیروت، 1420.
    7. احمد بن محمد بن حنبل الشیبانی، مسند احمد، نشر عالم الکتب، بیروت، 1419.
    8. احمدی میانجی، علی، مقالۀ حدیث الإنذار یوم الدار، مجلۀ رساله الثقلین، مرداد 1376 ش، شمارۀ 22.
    9. امینی نجفی، شیخ عبد الحسین احمد، الغدیر، مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، ایران، قم، چاپ سوم، 1425.
    10. بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، نشر بنیاد بعثت، تهران، 1416.
    11. بغدادی، علاء الدین علی بن محمد، لباب التأویل فی معانی التنزیل، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1415.
    12. بغوی، حسین بن مسعود، معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1418.
    13. ثعالبی، عبد الرحمن بن محمد، جواهر الحسان فی تفسیر القرآن، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1418.
    14. ثعلبی نیشابوری، ابو اسحاق احمد، الکشف والبیان عن تفسیر القرآن، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1422.
    15. جرجانی، ابو المحاسن حسین بن حسن، جلاء الأذهان و جلاء الأحزان، انتشارات دانشگاه تهران، 1377 ش.
    16. حسکانی، عبید الله بن احمد، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد، تهران، 1414.
    17. حسینی استرآبادی، سید شرف الدین، تأویل الآیات الظاهرة، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه قم، 1409.
    18. حسینی، سید جواد، مقالۀ حدیث ولایت (2): یوم الدار، مجلۀ مبلغان، آبان و آذر 1388 ش، شمارۀ 122.
    19. دروزه، محمد عزّت، التفسیر الحدیث، دار احیاء الکتب العربیه، قاهره، 1383 ق.
    20. دشتی، مهدی، مقالۀ پایان سالهای ابری (بازخوانی مجدّد یوم الدار)، مجلۀ سفینه، تابستان 1388، شماره 23.
    21. راغب اصفهانی، حسین بن محمّد، مفردات ألفاظ القرآن یا المفردات فی غریب القرآن، دار القلم، بیروت، 1412.
    22. زَبیدی، محمّد بن محمّد مشهور به مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، به تحقیق علی شیری، دار الفکر، بیروت، 1414.
    23. زحیلی، وهبة بن مصطفی، التفسیر المنیر، دار الفکر المعاصر، بیروت، دمشق، چاپ دوم، 1418.
    24. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، دار الکتاب العربی، بیروت، 1407.
    25. سید بن قطب بن ابراهیم شاذلی، فی ظلال القرآن، دار الشروق، بیروت ـ قاهره، 1412.
    26. سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1421.
    27. شبّر، سید عبد الله، الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین، مکتبة الألفین، کویت، 1407.
    28. شریف لاهیجی، محمد بن علی، تفسیر شریف لاهیجی، دفتر نشر دار، تهران، 1373 ش.
    29. طالعی، عبدالحسین، مقالۀ حدیث یوم الدار، منابع و صحّت حدیث، مجلۀ سفینه، بهار وتابستان 1386 ش، شمارۀ 14 و 15.
    30. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، منشورات مؤسسة الأعلمی، بیروت، لبنان، 1417.
    31. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، انتشارات ناصر خسرو، تهران، 1372 ش.
    32. طبری، ابو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، نشر دار المعرفة، بیروت، 1412.
    33. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، دار احیاء التراث العربی، بیروت، تحقیق احمد قصیر عاملی، بی‌تا.
    34. عروسی حویزی، عبد علی، تفسیر نور الثقلین، انتشارات اسماعیلیان، قم، 1415.
    35. فخر الدین رازی، ابو عبد الله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، 1420.
    36. فرات کوفی، ابو القاسم فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات کوفی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد، تهران، 1410.
    37. فغفور مغربی، حمید، مقالۀ بازشناسی دعوت پیامبر(ص)، مجلۀ پژوهشهای اجتماعی اسلامی، مرداد و شهریور 1386، شماره 65.
    38. فیض کاشانی، ملا محسن، تفسیر الصافی، انتشارات الصدر، تهران، 1415.
    39. قاسمی، محمد جمال الدین، محاسن التأویل، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1418.
    40. قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، کنز الدقائق، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد، تهران، 1368 ش.
    41. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، دار الکتاب، قم، 1367 ش.
    42. کاشانی، ملا فتح الله، زبدة التفاسیر، نشر بنیاد معارف اسلامی، قم، 1423.
    43. ......................، منهج الصادقین فی الزام المخالفین، نشر کتابفروشی محمد حسن علمی، تهران، 1336 ش.
    44. مراغی، احمد بن مصطفی، تفسیر المراغی، دار احیاء التراث العربی، بیروت، بی‌تا.
    45. مرتضی العاملی، سید جعفر، الصحیح من سیرة الامام علی(ع)،المرکز الاسلامی للدراسات، بیروت، چاپ سوم، 1431.
    46. ..............................، الصحیح من سیرة النبی الأعظم(ص)،دار الحدیث للطباعة والنشر، چاپ دوم، 1428.
    47. مسلم بن الحجاج، ابو الحسن، صحیح مسلم، تحقیق محمد فؤاد عبد الباقی، دار احیاء التراث العربی، بیروت، بی‌تا.
    48. معرفت، محمدهادی، التمهید فی علوم القرآن، مؤسسة النشر الاسلامی، قم، چاپ دوم، 1415.
    49. مغنیه، محمدجواد، التفسیر المبین، بنیاد بعثت، قم، بی‌تا.
    50. ..........................، تفسیر الکاشف، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1424.
    51. مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل، دار احیاء التراث، بیروت، 1423.
    52. موسوی عاملی، سید عبد الحسین شرف الدین، المراجعات، انتشارات اسوه، 1413.
    53. میبدی، رشید الدین احمد بن ابی سعد، کشف الاسرار و عدة الابرار، انتشارات امیر کبیر، تهران، 1371 ش.
    54. نظام الدین نیشابوری، حسن بن محمد، غرائب القرآن و رغائب الفرقان، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1416
    55. یوسفی غروی، محمد هادی، موسوعة التّاریخ الإسلامیّ، مجمع الفکر الإسلامیّ: نشر مؤسّسة الهادی، قم، 1417.
پژوهش های حدیثی -کلامی
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3
شماره بهار و تابستان 1403
تیر 1403
صفحه 1-14