پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

رهیافتی بر حل تعارض در تقابل روایات تضادنما با قطعیات علمی در علوم تجربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدحسین ترکانلو 1
جواد اسحاقیان درچه 2
مریم نوزادی 1
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه قرآن و حدیث، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار، گروه قرآن و حدیث، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/thr.2025.2045711.1065
چکیده
این مطلب مسلم است که میان سنت محکیه (نفس قول، فعل و تقریر معصوم(ع)) با نتایج قطعی علوم تجربی هیچگونه تضادی وجود ندارد، اما در تقابل روایات (سنت حاکیه) با نتایج علمی از علوم تجربی، تعارضاتی وجود دارد. یکی از راه‌های آسیب‌شناسی احادیث، بررسی تضادنمایی روایات با نتایج قطعی حاصل از تحقیقات علوم تجربی است. با توجه به کاستی‌ها پیرامون این مهم، پژوهش پیش رو به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌های جهت پرکردن این خلأ صورت‌ گرفته است. بر اساس یافته‌های این پژوهش، جهت حل این تضادنمایی، در گام نخست روایات هماهنگ با علوم تجربی و روایاتی که علوم تجربی به محدودۀ آن‌ها ورود پیدا نکرده خارج می‌شود؛ در گام بعدی روایات تضادنما بررسی شده و به این نتیجه دست یافته‌ایم که علوم تجربی در موارد بسیاری نتایج قطعی ندارند و مقایسۀ این دو حیطه، امر صحیحی نمی‌باشد و بر فرض قطعیت نتایج علمی، از طریق جمع دلالی بین روایات و نتایج علوم تجربی، رفع تعارض می‌کنیم یا اگر مراد اصلی معصوم(ع) را نفهمیدیم علم آن را به معصوم(ع) باز می‌گردانیم و فقط به روایاتی که انکار بدیهیات کرده و روز را شب و شب را روز گزارش دهند اعتنایی نمی‌کنیم.
کلیدواژه‌ها
تعارض
تضادنما
روایات
علوم تجربی
قطعیات

عنوان مقاله English

An approach to conflict resolution in confronting conflicting narratives with scientific certainty in experimental sciences

نویسندگان English

Mohammadhossein Torkanlo 1
Javad Eshaghiyan Dorcheh 2
Maryam Nozadi 1
1 MA Holder, Department Of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Education and Islamic Thought, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department Of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Education and Islamic Thought, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Certainly there is no contradiction between the Muhkiyyah tradition (Infallibles' speech, deed, and interpretation) with the definitive results of experimental science, but there are conflicts when comparing the hadiths with these results. One of the ways of authenticating hadiths is to examine the contradictions of hadiths with the definite results of experimental sciences. Due to the shortcomings in this regard, the present study has been conducted using the descriptive-analytical method to help fill this gap. Based on the findings of this paper, in order to solve this contradiction, first, the narratives compatible with the experimental sciences and the narratives that are not within the scope of the experimental sciences were excluded; In the next step, the conflicting narratives were examined and finally it was concluded that even some experimental sciences do not have definite results and the comparison of the two is not viable. Assuming certainty of scientific results, we may resolve the conflict through mediation, or if we do not imply what is inferred by Infallibles, we reserve the science to Infallibles themselves and only ignore the narratives that have denied the obvious.

کلیدواژه‌ها English

Conflict
contradictions
narratives
empirical sciences
certainties

  1. - قرآن کریم

    1. ابراهیمی، مهدی، «تحلیل گزاره‌های پزشکی در اسلام و حیطه‌های تعامل اسلام و طب»، مجله پژوهش و حوزه، 1383، ش 17 و 18.
    2. ابن بابویه، محمد بن علی، علل الشرایع، قم، نشر مؤمنین، 1380ش.
    3. ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا علیه السلام، تهران، نشر جهان، چاپ اول، 1378ق.

    ابن بابویه، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.

    1. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول، تصحیح: علی‌ اکبر غفاری، قم، اسلامیه، چاپ هشتم،1380ش.
    2. ابن شهر آشوب، محمد بن علی، المناقب، تحقیق: مهدی الرجائی، قم، مکتبۀ آیۀ الله العظمی المرعشی النجفی، 1433ق.
    3. ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغۀ، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
    4. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.
    5. ادلبی، صلاح الدین، منهج نقد المتن عند علماء الحدیث النبوی، بیروت، دار الآفاق الجدید، 1403ق.
    6. انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، انتشارات سخن، چاپ اول، 1381ش.
    7. بیضائی، قاسم، مبانی نقد متن الحدیث، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، چاپ اول، 1385ش.
    8. حاج حسن، حسین، نقد الحدیث فی علم الروایۀ و الدرایۀ، بیروت، الوفاء، 1405ق.
    9. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، تحقیق: ابوالحسن شعرانی، محمد شریف رازی، عبدالرحیم ربانی شیرازی، تهران، اسلامیه، 1372ش.
    10. حلی، حسن بن سلیمان، مختصر البصائر، تحقیق: مشتاق المظفر، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1421ق
    11. حمیری، نشوان بن سعید، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1377ش.
    12. خالد برقی، احمد بن محمد، المحاسن، ترجمه: محمد مرادی، تهران، دار الحدیث، چاپ دوم، 1395ش.
    13. دلبری، سیدعلی، آسیب‌شناسی فهم حدیث، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، چاپ اول، 1391ش.
    14. دمینی، مسفر عزم الله، مقاییس نقد متون السنه، ریاض، بی‌نا، 1404ق.
    15. 18. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، سوریه، الدار الشامیۀ، چاپ اول، 1412ق.
    16. ربانی، محمدحسن، دانش رجال الحدیث، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1382ش.
    17. رضایی اصفهانی، محمدعلی، «روش برداشت علمی از قرآن»، مجله پژوهشهای قرآنی، 1385، سال دوازدهم، ش45، ص90-127.
    18. رضایی اصفهانی، محمدعلی، ریاضیات و کیهان‌شناسی، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، چاپ اول، 1389ش.
    19. رکنی یزدی، محمدمهدی، آشنایی با علوم قرآنی، مشهد، آستان قدس رضوی، 1379ش.
    20. زبیدی، محب الدین، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1414ق.
    21. سبحانی، جعفر، اصول الحدیث و احکامه، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ سوم، 1424ق.
    22. شهید ثانی، زین الدین بن علی، منیۀ المرید فی آداب المفید و المستفید، تصحیح: شیخ علی محلاتی، بمبئی، مطبع الحسنی، 1301ق.
    23. عسقلانی، ابن حجر، النکت علی کتاب ابن الصلاح، مدینه، عماده البحث العلمی بالجامعۀ الاسلامیه، 1404ق.
    24. غزالی، محمد، المستصفی من علم الاصول، بیروت، دار الکتب الاسلامیه، 1419ق.
    25. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، نشر هجرت، چاپ دوم، 1367ش.
    26. فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم، دار الشریف الرضی، بی‌تا.
    27. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق: سید طیب موسوی جزایری، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، 1404ق.
    28. کبیر، یحیی، «مسئله معاد و علوم جدید»، فصلنامه اندیشه نوین دینی، 1389، سال ششم، ش21، ص149-165.
    29. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، دار الحدیث، چاپ اول، 1429ق.
    30. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسۀ الوفاء، چاپ دوم، 1403ق.
    31. محمدی ری ‌شهری، محمد، دانشنامه احادیث پزشکی، ترجمه: حسین صابری، تهران، دار الحدیث، چاپ اول، 1385ش.
    32. مسترحمه، سید عیسی، قرآن و کیهان‌شناسی، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، چاپ اول، 1387ش.
    33. مشکینی، علی، اصطلاحات علم اصول، ترجمه: علیرضا شاه فضل، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ اول، 1394ش.
    34. مصباح یزدی، محمدتقی، رابطه علم و دین، تحقیق: علی مصباح، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، چاپ اول، 1392ش.
    35. معماری، داوود، مبانی و روش‌های نقد متن حدیث از دیدگاه اندیشوران شیعه، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، 1384ش.
    36. مفید، محمد بن محمد، المسائل الصاغانیه، تحقیق: محمد القاضی، قم، الموتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید، 1413ق.
    37. نصیری، علی، روش‌شناسی نقد احادیث، قم، انتشارات وحی و خرد، 1390ش.
    38. نفیسی، شادی، علامه طباطبایی و حدیث (روش‌شناسی نقد و فهم حدیث از دیدگاه علامه طباطبایی در المیزان)، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1384ش.
    39. هاشمی، مریم، فیزیک در قرآن، قم، دار العلم، چاپ اول، 1391ش.
    40. هیوی، سید باقر، هیئت در مکتب اسلام، تهران، اسلامیه، چاپ اول، 1345ش.
پژوهش های حدیثی -کلامی
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3
شماره بهار و تابستان 1403
تیر 1403
صفحه 69-83