پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

نقد محتوایی و ساختاری روایات مطلاق بودن امام حسن مجتبی (ع) با نظرداشتِ مقولۀ عصمت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
چکیده
یکی از مهم‎ترین شبهاتی که دربارۀ سیرۀ امام حسن (ع) مطرح می‎شود و با مقولۀ عصمت زاویه دارد، انتساب مطلاق بودن به ایشان است؛ به این معنا که ایشان ازدواج‌ها و طلاق‎های متعددی داشته  که لقب مطلاق گرفته است. در این شبهات با استناد به روایات مطلاق بودن امام (ع)، شخصیت ایشان را لذت­طلب و مشغول به زنان معرفی کرده‎اند. این پژوهش- که بدون پیشینه­ای اخص است- با روش توصیفی- تحلیلی، از دو بُعد روایات مطلاق را نقد و رد نموده است: 1- ازنظر محتوایی و نقد متنی، این روایات معارض با عصمت امام حسن (ع) در قرآن و سنت قطعی است؛ آیات قرآن و روایات پیامبر اعظم (ص)، عصمت امام حسن (ع) و تنزیه ایشان از هرگونه خطا، گناه و امور مکروه را گواهی می‎دهند؛ علاوه بر این، آنچه از روایات مطلاق در منابع سنی و شیعه برمی‎آید این است که امام علی (ع) مردم را از تزویج دختران به امام حسن (ع) نهی می‎نماید درصورتی‌که این مسئله تعارض جدی با سیره و سنت امام علی (ع) در رابطه با عصمت امام حسن (ع) دارد. 2- ازلحاظ ساختاری، این روایات با نقد جدی مواجه هستند: پیشینه وضع روایات مطلاق در زمان منصور دوانیقی که با بنی الحسن دشمنی خاصی داشت؛ اختلاف جدی در نقل‌های تاریخی در مشخص کردن تعداد همسران امام حسن (ع) و عدم تطابق ازدواج‌های متعدد با تعداد فرزندان ایشان (ع)، از مهم‎ترین دلایل نقد و رد ساختاری این روایات هستند. نتیجه آنکه، روایات مطلاق به علت تعارض جدی با اصول قطعی قابل‌پذیرش نبوده و شخصیت امام حسن (ع) و سیرۀ عصمت­محور ایشان، منزه از این امور است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Content and Structural Criticism of Imam Hassan Mojtabi's (PBUH) Divorce Narrations

نویسنده English

Asghar Tahmasebi Boldaji
Assistant Professor of Quran and Hadith Sciences, Shahrekord University, Shahrekord, Iran
چکیده English

One of the most important doubts raised about Imam Hassan's life is the attribution of being a divorcee; meaning that he had many marriages and divorces, which earned him the title of divorcee. In these doubts, cited from divorce narrations, Imam Hassan's personality has been introduced as pleasure-seeking and preoccupied with women. Using a descriptive-analytical method, this study has criticized and rejected divorce narrations from two aspects: first, in terms of content and criticism of the text of the narrations; these narrations are in conflict with the infallibility of Imam Hassan in the Quran and Sunnah. The verses of the Quran and the narrations from the Holy Prophet testify to the infallibility of Imam Hassan and his freedom from any kind of error and sin. In addition, what emerges from divorce narrations in Sunni and Shiite sources is that Imam Ali forbade people from marrying their daughters to Imam Hassan, while this issue seriously conflicts with the life and Sunnah of Imam Ali (PBUH) regarding Imam Hassan. Second, in terms of structure, these narrations face serious criticism: the background of the divorce narrations during the time of Mansur Dawaniqi, who had a special enmity with the Bani al-Hasan, the serious discrepancy in historical accounts in specifying the number of Imam Hassan's wives and the discrepancy between the multiple marriages and the number of Imam Hassan's children are among the most important reasons for the structural criticism and rejection of these narrations. The result is that the divorced narrations are not acceptable due to serious conflict with definitive principles, the character of Imam Hasan (A) and his infallible behavior are free from these matters.

کلیدواژه‌ها English

Imam Hasan (PBUH)
Divorce narrations
polygamy orientalists
- قرآن کریم
1.ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، قم: مکتبة آیت الله المرعشی النجفی، 1404 هـ.
2.ابن ابی شیبه، ابوبکر، مصنف ابن ابی شیبه، الریاض: مکتبة الرشد، 1409هـ.
3.ابن أثیر، أبو الحسن، الکامل فی التاریخ، بیروت: دارالکتب العربی، 1417هـ.
4.ابن شهر آشوب، رشید الدین ابی عبدالله محمد بن علی مازندرانی، مناقب آل ابی طالب، نجف: المکتبة و المطبعة الحیدریة، 1956م.
5.ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، بیروت: دارالفکر، 1995م.
6.ابن کثیر دمشقی، البدایة و النهایة، بیروت: دارالفکر، 1407هـ.
7.ابن منظور،محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دارلسان العرب،1970م.
8.أبو عبد الله أحمد بن محمد بن حنبل، المسند، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة: الأولى، 1421 هـ - 2001 م.
9.ابوالقاسم عبیدالله بن عبدالله حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، تهران: انتشارت وزارت ارشاد، 1411هـ.
10.الاعذاری، محمد ناصر، الدربنری، حسن محمد، ظلمات الامام الحسن علیه السلام (مزواج مطلاق _ دراسة تحلیلیة)، مجلة کلیة التربیة الاسلامیة للعلوم التربویة و الانسانیة ، جامعة بابل، العدد٤١، ٢٠١٨م.
11.بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، بیروت: دارالفکر، 1417هـ.
12.ترمذی، محمد بن عیسى بن سَوْرة بن موسى بن الضحاک، سنن الترمذی، الناشر: شرکة مکتبة و مطبعة مصطفى البابی الحلبی – مصر، الطبعة: الثانیة، 1395 هـ - 1975 م.
13.حسنی الخربوطی، علی، العراق فی ظل الحکم الاموی، قاهرة: دارالمعارف، ۱۹۵۹م.
14.حمویی جوینی، ابراهیم بن محمد، فرائد السمطین، بیروت: موسسة المحمودی، 1398هـ.
15.خلف سرهید، عدنان، الامام الحسن و الحسنیون فی آراء المستشرقین، المؤتمر العلمی الدولی السنوی السادس، العتبة العباسیة المقدسه قسم الشوون الفکریة و الثقافیة.
16.رسولی محلاتی، سید هاشم، زندگانی امام حسن مجتبی، قم: انتشارات بوستان کتاب، 1392ش.
17.رشاد، علی اکبر، موسوعة الامام علی (ع)،قم: انتشارت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه، 1380ش.
18.سبط ابن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص، قم: المجمع العالمی لاهل البیت علیهم السلام مرکز الطباعة و النشر، 1426ق.
19.شریف مرتضی، تنزیه الانبیاء، بیروت: دارالاضواء،1409ق.
20.شوشتری، قاضی نورالله، احقاق الحق، قم: مکتبة آیة الله المرعشی العامة، 1404هـ.
21.صدوق، محمد بن بابویه، الامالی، بیروت: الاعلمی، 1400هـ.
22.صفار، احمد، منهجیة المستشرقین فی احیاء المرویات التی نسجها الامویون و العباسیون و اعادة انتاجها: تشویه صورة الامام الحسن علیه السلام مثالا، المؤتمر العلمی الدولی السنوی السادس، العتبة العباسیة المقدسة قسم الشوون الفکریة و الثقافیة.
23.صفار، رحاب نذیر، یونس محمود، میسون، شبهات المستشرقین للامام الحسن علیه السلام و الرد علیها، المؤتمر العلمی الدولی السنوی السادس، العتبة العباسیة المقدسه قسم الشوون الفکریة و الثقافیة.
24.طباطبایی، محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، قم: منشورات جامعة المدرسین، الطبعة الخامسة، 1417 هـ.
25.طبرسی، إعلام الورى بأعلام الهدى، تهران: انتشارات اسلامیة، 1390هـ.
26.طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، بیروت: روائع التراث العربی، 1387هـ.
27.طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
28.فیروز آبادی، السید مرتضی، فضائل الخمسة من الصحاح الستة، تهران: انتشارت اسلامیة، 1392هـ.
29.قرشی، باقر شریف، حیاة الامام الحسن بن علی علیه السلام، بیروت: دارالبلاغة، 1413هـ.
30.کریم، محمد الکعبی، صورة اصحاب الکساء بین تجنى النص و اشباحة الخطاب الاستشراقی هنری لامنس انموذجا، دارالکفیل ٢٠١٥م.
31.کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: انتشارت الاسلامیه، 1362ش.
32.مجلسی،‌ محمد باقر، بحارالانوار، تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیه، 1362ش.
33.محدث اربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، تبریز: انتشارت بنی هاشمی، 1381 هـ .
34.مرادی نسب، حسین، تطور شناسی حدیث مطلاق امام حسن مجتبی در منابع شیعه، مجله شیعه شناسی، سال پانزدهم، شماره ۵۹، ۱۳۷۶ش.
35.مرادی نسب، حسین،  آسیب شناسی تشکیل خانواده حدیثی در مطالعات تاریخی با تاکید بر مطلاق بودن امام حسن، مجله تاریخ اسلام، شماره۸۷، ۱۴۰۰ش.
36.مرتضوی، سید محمد، نقد و بررسی روایات مربوط به مطلاق بودن امام حسن، مجله الهیات و معارف اسلامی، شماره۷۶،  ۱۳۸۶ش.
37.مظفر، محمدرضا، العقائد الامامیة، قم: انتشارات انصاریان،1380.
38.مفید، محمد بن محمد بن النعمان ابن المعلم أبی عبد الله العکبری، النکت الإعتقادیة و رسائل اخری، تحقیق: رضا مختاری، بیروت: دار المفید للطباعة والنشر والتوزیع، 1414ق.
39.مفید، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم: الفیه شیخ مفید، ۱۴۱۳هـ.
40.مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، مکتبة الثقافة الدینیة، بور سعید.
41.موفق، مجید لیلو، ملامح الصورة الشخصیة للامام الحسن المجتبی بین الواقع و افترائات المستشرقین، المؤتمر العلمی الدولی السنوی السادس، العتبة العباسیة المقدسه قسم الشوون الفکریة و الثقافیة.
42.النیسابوری، أبو عبد الله الحاکم محمد بن عبد الله بن محمد، المستدرک علی الصحیحین، بیروت: دارالکتب العلمیه، الطبعة: الأولى، 1411 – 1990.
43.النیسابوری، مسلم بن الحجاج أبو الحسن القشیری، المسند الصحیحُ المُختَصَر بِنَقلِ العَدلِ عَنِ العَدلِ إِلى رَسولِ اللهِ صَلى اللهُ عَلَیهِ وَ سلم، المحقق: محمد فؤاد عبد الباقی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بیتا.
44.هاشم الصراف، علی زهیر، دراسات المستشرقین عن الامام الحسن السبط، دونالدسن نموذجا، مجلة دراسات استشراقیة، العدد ٨، السنة الثالثة، ١٤٣٧هـ.
45.هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، قم: منشورات الهادی، 1405 هـ.