پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

رهیافتی بر دلایل کلامی- حدیثی امامت امیرالمؤمنین علی (ع) با تأکید بر دیدگاه علامه حلی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
2 دانشیار، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
چکیده
امامت حضرت علی (ع) به‌عنوان امیرالمؤمنین ازجمله مباحث اساسی در حدیث و کلام اسلامی است که همواره موردتوجه دانشمندان و متفکران مسلمان قرارگرفته‌ است. در این میان، دیدگاه علامه حلی (ره) جایگاه ویژه‌ای دارد؛ او با استفاده از رویکردهای کلامی و حدیثی، دلایل عقلانی و نقلی را برای اثبات امامت امام علی (ع) مطرح می‌کند. وی قائل است که نصب حضرت علی علیه‌السلام به‌عنوان امیرالمؤمنین از منظر عقل و شرع بر خداوند متعال واجب است. بر این اساس، پیامبر اسلام (ص) به‌فرمان الهی، حضرت علی (ع) را به‌عنوان وصی خود تعیین و نصب کرده است؛ بنابراین، شناساندن وصی رسول خاتم به امت پس از رحلت ایشان ضروری به نظر می‌رسد و این مسئله با توجه به وجوب و ویژگی‌های خاصی که علامه در بحث امامت عامه از امام بیان نموده، اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند. این مقاله به بررسی دلایل اثبات امامت امام علی (ع) با رهیافتی کلامی و حدیثی می‌پردازد و به مباحثی چون عصمت و اعلمیت توجه خاصی دارد. در اندیشۀ علامه، عصمت ویژگی‌ای پنهان در وجود امام است که برای اثبات خود به  نص الهی نیاز دارد. همچنین، با استناد به احادیث و تکیه بر آیات وحی، به اثبات مسئلۀ امامت خاصه پرداخته می‌شود. درنتیجه، دستاوردهای این نوشتار شامل دلایل عقلانی و نقلی است که حق امامت و ولایت امام علی (ع) را به‌عنوان جانشین بلافصل رسول خدا (ص) به اثبات می‌رساند. این پژوهش با استفاده از روش اسنادی-کتابخانه‌ای اطلاعات لازم را جمع‌آوری کرده و تحلیل‌های آن مطابق با دیدگاه علامه حلی (ره) انجام شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An approach to theological and hadith evidence for the Imamate of Amir al-Mu'minin Ali (AS) with emphasis on the view of Allamah Hilli (RA)

نویسندگان English

Hosain Rezaei 1
Seyyed Mahmood Tayyebhoseini 2
1 PhD student, Hawza and University Research Institute, Qom, Iran
2 Associate Professor, University and Seminary Research Institute, Qom, Iran
چکیده English

The Imamate of Hazrat Ali (AS) as the Commander of the Faithful is one of the fundamental issues in Islamic hadith and theology that has always attracted the attention of Muslim scholars and thinkers. In this regard, the view of Allamah Hilli (RA) has a special place and, using theological and hadith approaches, he presents rational and narrational reasons to prove the Imamate of Imam Ali (AS). He believes that the appointment of Hazrat Ali (AS) as the Commander of the Faithful is obligatory upon God Almighty from the perspective of reason and Sharia. Accordingly, the Prophet of Islam (PBUH) appointed and appointed Hazrat Ali (AS) as his successor by divine command. Therefore, it seems necessary to introduce the successor of the Holy Prophet to the nation after his death, and this issue gains double importance considering the obligation and special characteristics that Allamah stated in the discussion of the Imamate of the public.
This article examines the reasons for proving the Imamate of Imam Ali (AS) with a theological and hadith approach and pays special attention to topics such as infallibility and scholarly knowledge. In the thought of Allama, infallibility is a hidden characteristic in the existence of the Imam that requires a divine text to prove itself. Also, by citing hadiths and relying on verses of revelation, the issue of special Imamate is proven. As a result, the achievements of this article include rational and narrational reasons that prove the right of Imamate and guardianship of Imam Ali (AS) as the immediate successor of the Messenger of God (PBUH). This research has collected the necessary information using the documentary-library method and its analysis has been carried out in accordance with the view of Allama Hilli (RA).

کلیدواژه‌ها English

Special Imamate
Hadithical-Theological Reasons
The appointment of Amir al-Mu'minin (AS)
Allamah Hilli (RA)
  1. - قرآن کریم

    - نهج ­البلاغه

    1. ابن أبی‎الحدید معتزلی، عبدالحمید. شرح نهج­البلاغه. داراحیاء الکتب العربیة، چاپ دوّم، 1967م.
    2. ابن جوزی، ابوالفرج. غریب الحدیث. بیروت: دارالکتب العلمیة، چاپ اوّل، 1405ق.
    3. ابن حنبل، احمد، مسند، دوره ۵۰ جلدی، تحقیق: بیروت: دار الفکر، 1413ق.
    4. ــــــــــــــــــــــــ، غررالحکم و درر الکلم. تهران: دفتر نشر و فرهنگ، چاپ اوّل، ۱۳۷۷ش.
    5. ابن مغازلی شافعی، علی بن محمد، مناقب الامام علی بن ابی طالب، بیروت، دارالاضواء. 1424.
    6. امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب. قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه. ۱۴۲۱ق.
    7. ایجی، قاضی عضدالدین، عبدالرحمن. شرح مواقف. تحقیق: عبدالرحمان عمیرۀ، مصر: مطبعة السعادة، ۱۳۲۵.
    8. باقلانی، محمّد بن طیب، تمهید الاوائل و تلخیص الدلائل. بیروت: مؤسسه الکتب الثقافیه، الطبعه الثالثه. 1993م.
    9. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ، الانصاف تحقیق: عماد الدین احمد حیدر، بیروت: المزرعه بناقل الایمان، الطابق الاول. 1986م.

    10.ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ، مناقب الائمه، تحقیق: سمیره فرحات، بیروت: دار المنتخب العربی، الطبعة الاولی، 2002م.

    1. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ، قواعد المرام فی علم الکلام. قم: مجمع الفکر الاسلامی. ۱۴۱۷ق.
    2. بخاری، محمّد بن عیسی، صحیح بخاری. بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۱ق.
    3. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ، تاریخ بغداد، القاهره: مکتبه الخانجی، طبع اولی، 1349ق.

    14.ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ، شرح مقاصد، تحقیق: عبدالرحمن عمیره، قم: منشورات الشریف الرضی. ۱۳۷۰.

    1. حلّی، حسن بن یوسف، النافع یوم الحشر. دار الاضواء، چاپ دوّم. 1417ق.
    2. ــــــــــــــــــــــــــــــــ، الفین. ترجمه: علی وجدانی، قم: چاپ دوّم. 1409ق.
    3. ـــــــــــــــــــــــــــــــ، انوار الملکوت فی شرح الیاقوت. بیروت: دار الاسوة للطباعة و النشر، چاپ اوّل. ۱۴۱۵ق.
    4. ــــــــــــــــــــــــــــــــ، کشف الیقین فی فضائل امیر المؤمنین. تحقیق: حسین درگاهی، تهران: دار العلم، چاپ اول. ۱۴۱۱ق.
    5. ـــــــــــــــــــــــــــــــ، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. تعلیق: سید ابراهیم موسوی زنجانی، قم: انتشارات شکوری، چاپ اوّل، 1409ق.
    6. ـــــــــــــــــــــــــــــــ، مناهج الیقین فی اصول الدین. تحقیق: یعقوب جعفری مراغی، تهران: دار الاسوه، چاپ اوّل، 1415ق.
    7. ـــــــــــــــــــــــــــــ، منهاج الکرامه. تصحیح: محمد حسین رحیمیان، قم: مؤسسه پژوهشی روضة العباس، ۱۳۹۲.
    8. ـــــــــــــــــــــــــــــ، باب حادی عشر. شارح مقداد بن عبدالله فاضل مقداد، مترجم: علی اصغر حلبی، تهران: انتشارات اساطیر، چاپ سوم، 1378.
    9. ــــــــــــــــــــــــــــــ، نهج الحق و کشف الصدق. ترجمه: علی رضا کهنسال، تعلیق: شیخ عین الله حسنی ارموی، قم: دار الهجره، چاپ چهارم، 1414ق.
    10. جوینی خراسانی، ابراهیم بن محمّد. فرائد السمطین. تصحیح: محمد باقر محمودی، بیروت: مؤسسه اعلمی، چاپ اوّل. 1393.
    11. خوارزمی، موفق الدین، مناقب، مؤسسة النشر الإسلامی. 1414ق.
    12. راغب اصفهانی، حسین بن محمّد. المفردات فی غریب القران. بیروت: المکتبة الرضویه.
    13. ربانی گلپایگانی، علی، براهین و نصوص امامت. قم: نشر هاجر. ۱۳۸۶.
    14. ــــــــــــــــــــــــــــــ ، فلسفه امامت از دید متکلمان. انتشارات انتظار. 1387.
    15. رضایی، حسین، امامت تطبیقی و تحلیلی، قم، نشرحبیب. 1396.
    16. سیوری حلّی، مقداد بن عبدالله. ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین. بیروت: المکتبة العلمیه، ۱۴۰۵ق.
    17. سیوطی، جلال الدین، الجامع الصغیر. بیروت: دارالفکر. ۱۴۰۱.
    18. ـــــــــــــــــــــــــــــــ، درالمنثور، تصحیح: محمّد امین دمج، بیروت: مؤسسة الرسالة. ۱۴۰۹.
    19. شهرستانی، عبدالکریم. الملل و النحل. بیروت: دارالفکر. ۲۰۰۸.
    20. صدر، رضا. مقدمه نهج الحق و کشف الصدق. قم: منشورات دار الهجره، چاپ چهارم. 1414ق.
    21. طباطبایی، محمّد حسین، تفسیر المیزان. ترجمه: محمّد جواد حجتی کرمانی و محمد علی گرامی قمی، تهران: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی، چاپ ششم. ۱۳۷۶.
    22. طبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن احمد. معجم الکبیر. بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی­تا.
    23. طبرسی، احمد بن علی. الاحتجاج علی اهل اللجاج. تحقیق: محمّد باقرخرسان، مشهد: نشر مرتضی. 1403ق.
    24. طبری، محمّد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: انتشارات اساطیر، چاپ دوّم. ۱۳۶۲.
    25. ـــــــــــــــــــــــــــــــ ، تاریخ طبری. قاهره: مطبعة الاستقامة. ۱۳۵۷.
    26. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین. بیروت: مکتبة النشر الثقافة الاسلامیة، طبع الثانیة. ۱۳۶۷.
    27. ــــــــــــــــــــــــــ ، تلخیص الشافی. تحقیق: سید حسین بحرالعلوم، بیروت: دار الاضواء. ۱۴۰۵ق.
    28. طوسی، خواجه نصیر الدین، تلخیص المحصل معروف بنقد المحصل. قم: رساله الامامه. ۱۴۰۶ق.
    29. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، قواعد العقائد. مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ۱۴۱۶.

    44.ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، فتح البـاری فی شرح صحیح البخـاری. قم: نشرالبلاغه. ۱۴۱۵ق.

    1. فراهیدی، خلیل بن احمد. العین. بیروت: دارالاحیاء تراث العربی. بی‌تا.
    2. قندوزی، سلیمان بن ابراهیم. ینابیع الموده. بیروت: مؤسسه اعلمی، چاپ اوّل. 1418ق.
    3. مجلسی، محمد باقر بن محمّد تقی. بحار الانوار. بیروت: چاپ دوم. 1403.
    4. مظفر، محمّدحسن، دلائل الصدق. مترجم: محمد سپهری، تهران: انتشارات امیر کبیر، چاپ اول. ۱۳۷۵.
    5. مظفر، محمّد رضا، عقاید الامامیه. تحقیق: داوود حنفی، بی­جا، بی‌تا.
    6. ـــــــــــــــــــــــــ، شرح اصول خمسه. قاهره: دار الفتاوی، بی‌تا.
    7. موسوی، علی بن حسین (سیدمرتضی). الشافی فی الامامه. قم: اسماعیلیان، چاپ دوّم. 1410ق.
    8. نوری طبرسی، میرزا حسین، مستدرک الوسائل. قاهره: دار الفتاوی. ۱۴۰۵ق.
    9. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، شرح صحیح مسلم. بیروت: دارالکتب العلمیة. ۱۴۱۷.
    10. نیشابوری، حاکم، المستدرک علی الصحیحین. تحقیق: یوسف عبدالرحمن المرعشلی، جلد اوّل، بیروت. ۱۴۱۹.
    11. نیشابوری، مسلم بن حجاج. صحیح مسلم. بیروت: دار احیاء التراث العربی. بی‌تا.