پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

بررسی انتقادی عدمِ عصمت انبیا در تفاسیرکُهن روایی اهل‌سنّت، با تأکید بر تفاسیر شیعی و روایات رضوی (مطالعه موردی آیات دعایی پیامبران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی مقطع دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
3 استاد دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
4 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
چکیده
براساس آموزه‌های دینی، اصلی‌ترین راه برای هدایت و سعادت انسان‌ها از طریق معارف انبیای الهی است اما در عین حال اندیشۀ خطاپذیری و عدمِ عصمت پیامبران، می‌تواند زمینۀ سَلب اعتماد و عدمِ اطمینان نسبت به آموزه‌ها و تبعیت ننمودن از پیامبران را فراهم نماید. بنابر این با دقت در آیات قرآن‌ از جمله آیات مهمی که به دلایل گوناگونی همواره توانسته است به ظاهر در تضاد و نافی عصمت انبیا (ع) باشد آیات دعایی-طلبی پیامبران از قبیل طلب مغفرت آدم (ع)، طلب نوح (ع) برای نجات فرزندش، دعای طلب زنده شدن مردگان ابراهیم (ع) و... بوده است که این نگرش به صورت ویژه‌ای در تفاسیر کُهنِ روایی اهل‌سنّت منعکس گردیده است. از این‌رو در پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی کوشش شده است ضمن شناسایی، به نقد و بررسی تحلیلیِ تصورات به ظاهر نافی عدمِ عصمت پیامبران که زمینۀ عدمِ باورمندی به عصمتِ پیامبران را فراهم ساخته، با استفاده از تفاسیر شیعی و همچنین تأکید بر روایات امام رضا (ع) که نسبت به روایات سایر ائمۀ اطهار (ع) در این حوزه برجستگی خاصی دارد پرداخته شود. سرانجام با توجه به پژوهش انجام یافته، روشن گردیده است آن‌چه در تفاسیر کُهن روایی اهل‌سنّت اعم از روایت یا آراء  مفسران  پیرامون عدمِ عصمت، در ذیل آیات دعایی نقل شده، هرگز با تحلیل‌های تفاسیر امامیه همخوان نبوده و همچنین روایات رضوی ناظر به پاسخ شُبهات و تصورات غیرصحیح از آیات مذکور، با تأکید بر تحلیل‌های تفسیری درون آیه‌ای درصدد بوده است که علاوه بر زدودن این پندارها، عصمت مطلقه را در تمامی ابعاد برای رسولان الهی به اثبات برساند.  
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A critical examination of the infallibility of the prophets in the interpretations of Sunni narrations, with emphasis on Shiite interpretations and Razavi narrations (case study of the supplication verses of the prophets)

نویسندگان English

Farhad Amraei 1
Kivan Ehsani 2
Ali reza Tabibi 3
Fatamah Dastranj 4
1 PhD student in Quran and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, University of Arak, Arak, Iran
2 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, University of Arak, Arak, Iran
3 Professor, Faculty of Islamic Education and Thought, Faculty of Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran
4 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, University of Arak, Arak, Iran
چکیده English

According to religious teachings, the main way for guidance and happiness of humans is through the teachings of the divine prophets. However, at the same time, the idea of ​​the fallibility and infallibility of the prophets can provide the basis for disbelief and lack of confidence in the teachings and failure to follow the prophets. Therefore, carefully examining the verses of the Quran, among the important verses that have always been able to seemingly contradict and negate the infallibility of the prophets (PBUH) for various reasons, are the verses of prayer-seeking of the prophets, such as: Adam's (PBUH) request for forgiveness, Noah's (PBUH) request for the salvation of his son, Abraham's (PBUH) request for the resurrection of the dead, and... This attitude has been reflected in a special way in the ancient interpretations of the narrations of the Sunnis. Therefore, in the present study, using a descriptive-analytical method, an attempt has been made to identify, criticize and analyze the seemingly negative notions of the infallibility of the prophets, which have provided the basis for the lack of belief in the infallibility of the prophets, using Shiite interpretations and also emphasizing the narrations of Imam Reza(AS),which have a special prominence in this area compared to the narrations of other pure Imams (AS). Finally,with regard to the research conducted, it has become clear that what is quoted in the ancient Sunni narrations, including the narrations or the opinions of the commentators regarding the infallibility, under the supplication verses, has never been consistent with the analyses of the Imamiyyah interpretations, and also the Razavi narrations aimed at answering doubts and incorrect notions of the aforementioned verses, with an emphasis on interpretative analyses within the verse, which, in addition to eliminating these notions, have sought to establish absolute infallibility in all aspects for the divine messengers. To prove.

کلیدواژه‌ها English

Prayer-seeking verses
the infallibility of the prophets (PBUH)
narrations of Imam Reza (PBUH)
interpretations of the sects
  1. -قرآن‌کریم

    1. آلوسى، محمود بن عبدالله‏،روح المعانی،بیروت:دارالکتب العلمیه،1415ق.
    2. ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغه،قم:مکتب اعلام اسلامی،1404ق.
    3. ابن بابویه، محمد بن على‏،معانی الأخبار،قم:جامعه مدرسین،1403ق.
    4. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ ،عیون اخبارالرضا،تهران:نشر­جهان،1378ق.
    5. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ ،الخصال،قم:‏جامعه مدرسین‏،1362ش.
    6. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ ،علل الشرائع‏،قم:داورى،1385ش.
    7. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ ،التوحید،قم:جامعه مدرسین،1398ق.

     8.. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ ،کمال الدین و تمام النعمه،تهران:نشر اسلامیه‏،1395ق.

    1. ابوالفتوح رازى، حسین بن على‏،روض الجنان فی تفسیرالقرآن‏،مشهد:نشرآستان قدس،1408ق.
    2. ابن‏ابى‏حاتم، عبدالرحمن بن محمد،تفسیرالقرآن العظیم،ریاض:مکتبه نزارمصطفی،1419ق.
    3. ابن‏جوزى، عبدالرحمن،زاد المسیر فى علم التفسیر، بیروت:دارالکتاب‌العربی،1422ق.
    4. ابن‏عطیه،عبدالحق بن غالب‏،المحرر الوجیز،بیروت‏:دارالکتب العلمیه،1422ق.
    5. انواری، محمد،لغزش ناپذیری پیامبران در قرآن،قم:موسسه امام خمینی (ره)، 1385ش.
    6. ایجی، عضدالدین عبدالرحمن، المواقف،لبنان:دارالجیل،1417ق.
    7. برقى، احمد بن محمد،المحاسن‏،قم:دارالکتب الإسلامیه،1371ق.
    8. بحرانی، سید هاشم بن سلیمان،البرهان فی تفسیرالقرآن‏،بحرانى‏،قم:موسسه بعثت،1374ش.
    9. بغوى، حسین بن مسعود،تفسیر البغوى،بیروت:دار إحیاء التراث‌العربی،‏1420ق.
    10. تفتازانی، سعدالدین،شرح المقاصد فی علم الکلام،قم:نشر‌الشریف‌الرضی، 1412ق.
    11. ثعلبى، احمد بن محمد، الکشف و البیان،بیروت،دار‌إحیاء‌التراث ‌العربی،‏1422ق‏.
    12. جوادی آملی، عبدالله،تفسیر تسنیم،قم:نشراسراء،1392ش.
    13. ـــــــــــــــــــــــــــــ ،وحی و نبوت در قرآن،قم: نشراسراء،1390ش.
    14. جوهری، اسماعیل بن حماد،الصحاح تاج اللغه وصحاح العربیه،بیروت:دارالعلم،1407ق.
    15. حلّی، حسن بن یوسف،باب حادی عشر،تهران:نشر فارابی،1389ش.
    16. زمخشرى، محمود بن عمر،الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل،‏بیروت:دارالکتاب العربی‏،1407ق.
    17. سید مرتضی،علی بن حسین،تنزیه الأنبیاء،قم:دارالشریف‌الرضی‏،1377ش.
    18. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ ،الشافی فی الامامه،بی‌جا،نشر شریعت،2006م.
    19. سمرقندى، نصر بن محمد، تفسیر بحر العلوم‏،بیروت:دار‌الفکر،1416ق.
    20. سُها، نقد قرآن،‌بی‌جا،1393ش.
    21. طبرسى، فضل بن حسن‏،مجمع البیان فی تفسیرالقرآن‏،تهران:نشر ناصرخسرو،1372ش.
    22. طبرى، محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیرالقرآن،بیروت:نشر دار‌المعرفه‏،1412ق.
    23. طبرانى، سلیمان بن احمد، تفسیرالقرآن العظیم،اردن:دارالکتاب‌الثقافی،‏2008 م‏.
    24. طبرسى، احمد بن على‏،الإحتجاج،مشهد:نشرمرتضى‏،1403ق.
    25. طباطبایی، محمدحسین،المیزان فی تفسیرالقرآن،بیروت‏:موسسه الأعلمی‏،1390ق.
    26. طوسی، محمد بن حسن،التبیان فی تفسیر القرآن‏،بیروت:دار إحیاء التراث،بی‌تا.
    27. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ ، الإقتصاد إلی طریق الرشاد،تهران: بنیاد‌امام رضا (ع)، 1360ش.
    28. عیاشى، محمد بن مسعود،تفسیرعیاشى،تهران:المطبعه العلمیه،1380ق.
    29. فخررازى، محمد بن عمر،التفسیرالکبیر،بیروت: داراحیاءالتراث،1420ق.
    30. فراهیدى، خلیل بن احمد،العین‏،قم:نشرهجرت،1409ق.
    31. فضل الله، محمدحسین‏،من وحى القرآن،بیروت:دارالملاک،1419ق.
    32. کاشانى، محمد بن مرتضى‏،تفسیرصافی،تهران:نشر مکتبه صدر،1415ق.
    33. کاشانى، فتح‏الله بن شکرالله‏، منهج الصادقین،تهران:نشر اسلامیه، بی‌تا.
    34. کلینى، محمد بن یعقوب،الکافی،تهران‏:نشر اسلامیه‏،1369ش.
    35. مفید، محمد بن محمد،تصحیح اعتقادات الإمامیه،قم:کنگرهشیخ مفید،1414ق.
    36. مجلسى، محمد باقر‏،بحارالأنوار، بیروت‏:دار‌الإحیاء،1403ق.
    37. ماتریدى، محمد بن محمد، تأویلات أهل السنه،بیروت:دار‌الکتب العلمیه،1426ق.
    38. مظفر، محمد رضا،خرازی، سید محسن، بدایه المعارف،قم:جامعه مدرسین،1396ش.
    39. مکارم شیرازى، ناصر،تفسیر نمونه‏،تهران:دارالکتب الإسلامیه،1371ش.
    40. ـــــــــــــــــــــــــــ ، پیام قرآن‏،تهران:دارالکتب الإسلامیه،1386ش.
    41. محقّق، فاطمه،عصمت از دیدگاه شیعه و اهل تسنن،قم:آشیانه مهر،1391ش.
    42. نسائى، احمد بن على‏، تفسیرالنسائى،بیروت:موسسه الکتب‌الثقافیه،1410ق‏.
    43. نحاس، احمد بن محمد، اعراب القرآن،بیروت:دارالکتب العلمیه،1421ق‏.