پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

نقش الگوهای رایج زمانه در فهم حدیث با تکیه بر احادیث «المبشّرون بالجنّة»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران
چکیده
در منابع حدیثی و تاریخی اسلامی، گروهی از صحابیان و یاران پیامبر اسلام (ص) و اهل‌بیت (ع) با عنوان «المبشرون بالجنّة» معرفی‌شده‌اند که برای آنان بشارت ورود به بهشت داده شده است. فهم دقیق و عمق معناشناسی این نوع احادیث، به‌ویژه از منظر اینکه بر چه اساسی و با چه انگیزه‌هایی این عنوان به افراد خاصی داده شده است، در مباحث اعتقادی، حدیثی و تفسیری اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین، شناخت الگوهای کلامی و عملی حاکم بر این احادیث، می‌تواند به کشف ضوابطی جهت فهم عمیق‌تر آنها کمک نماید. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و تعلیلی، به بررسی محتوای این احادیث و الگوهای غیر صوری حاکم بر آنها پرداخته است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که هر یک از این الگوها دارای علل و انگیزه‌های خاص خود بوده‌اند که در بیشتر موارد، دارای ابعاد سیاسی و مذهبی بوده و به‌منظور تقویت و دفاع از گفتمان اقلیتی مردم مؤمن و پایبند به سنت و قرآن در برابر گفتمان غالب شکل گرفته‌اند. همچنین مشخص شد که در اعتبارسنجی و ارزیابی این نوع احادیث، تنها به مراجعات رجالی و مدح یا ذم شخصیت‌های یادشده بسنده نمی‌شود؛ بلکه لازم است الگوهای موجود در این اخبار در پس‌زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و تاریخی زمانه خود مورد تحلیل قرار گیرند. همچنین، توجه به کارکردهای روان‌شناختی، تربیتی و اجتماعی این الگوها، نقش مهمی در درک عمیق‌تر محتوای آنها دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Contemporary Patterns in Understanding Hadith: A Focus on the Hadiths of “Al-Mubashshirun Bi al-Jannah” (Those Given Glad Tidings of Paradise

نویسنده English

Ahmad Gharaee Sultan Abadi
Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Vali-e-Asr University, Rafsanjan, Rafsanjan, Iran
چکیده English

In Islamic hadith and historical sources, a group of individuals are referred to as "al-Mubashshirun bi al-Jannah" — those who were given glad tidings of Paradise by the Prophets and Imams. A precise understanding and semantic analysis of such narratives, especially regarding the criteria and motives behind granting this title to certain individuals, holds significant importance in religious studies and hadith sciences. Furthermore, identifying the linguistic and behavioral patterns underlying these reports can contribute to developing methodological principles for deeper interpretation of prophetic traditions.

This study adopts an analytical and causal approach to examine the content of these hadiths and the informal patterns that shape their structure. The findings reveal that each narrative pattern has emerged based on specific causes and motivations, which in most cases are rooted in socio-political and religious objectives aimed at defending and reinforcing the minority discourse of faithful followers of the Quran and Sunnah against dominant ideologies.

Moreover, it was found that evaluating and validating such hadiths requires more than mere reference to classical rijālah (hadith criticism) sources or assessing whether the figures mentioned are praised or criticized. Rather, these patterns must be analyzed within their cultural and historical contexts, while also considering their psychological, educational, and social functions.

کلیدواژه‌ها English

Contemporary Patterns
Hadiths
Al-Mubashshirun (Those Given Glad Tidings)
Paradise (Jannah)
  1. ابن ابی الحدید، عزالدین (بی­تا)، شرح نهج‌البلاغه، قم، المکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
  2. ابن بابویه قمی، محمد بن علی (1362ش)، الخصال، قم، انتشارات جامعه مدرسین.
  3. ابن حجر عسقلانی،احمد بن علی (1415)، الإصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق: عادل أحمد عبد الموجود وعلى محمد معوض، بیروت، دار الکتب العلمیة.
  4. ابن حنبل، احمد (1416)، المسند، تحقیق: أحمد محمد شاکر، القاهرة، دار الحدیث.
  5. ابن داوود حلی، حسن بن علی (بی­تا)، الرّجال، قم، منشورات الشریف الرضی.
  6. ابن هشام، عبدالملک (1375ق)، السیرة النبویّة، تحقیق: مصطفى السقا وإبراهیم الأبیاری وعبد الحفیظ الشلبی، القاهرة، مکتبة ومطبعة مصطفى البابی الحلبی وأولاده.
  7. آذرنوش، آذرتاش (1391)، فرهنگ معاصر عربی و فارسی، تهران، نشر نی.
  8. بخاری، محمد بن اسماعیل (1422)،صحیح بخاری، محقق: محمد زهیربن ناصرالناصر،القاهرة، دار طوق النجاة.
  9. توسلی، غلام عباس (1369)؛ نظریه‌های جامعه شناسی، تهران، انتشارات سمت.
  10. جلیلیان، مجیر و همکاران (1397)،«امکان سنجی استفاده از الگوی تاریخ نگاری «روح زمانه» به‌عنوان روشی برای مطالعات تاریخ معماری معاصر ایران»، جستارهای تاریخی، سال نهم، شماره دوم 27 -48.
  11. حلی، حسن بن یوسف (1417)، خلاصة الأقوال، قم، مؤسسة الفقاهة.
  12. دهخدا، علی اکبر (1377)، لغت­نامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
  13. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفرادت فی غریب القرآن، مکتبة نزار مصطفی الباز.
  14. سیوطی، جلال الدین عبدالرحمان (1404)، الدّرّ المنثور، قم، المکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
  15. شیخ مفید، محمد بن محمد (1413)، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، مؤسسة آل البیت (ع).
  16. طبرسی، فضل بن حسن (1372 ش)، مجمع البیان لعلوم القرآن، تهران، انتشارت ناصر خسرو.
  17. طبری، محمد بن جریر (1412)، جامع البیان فی تأویل آی القرآن، بیروت، دار المعرفة.
  18. قرطبی، محمد بن احمد (1364ش)، الجامع لأحکام القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو.
  19. کریمی، یوسف (1402)، روان‌شناسی اجتماعی (نظریه­ها، مفاهیم و کاربردها)، تهران، نشر ارسباران.
  20. کشی، محمد بن عمر (1363ش)، اختیار معرفة الرجال، قم، مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
  21. کلینی،محمد بن یعقوب (1407)، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
  22. متقی هندی، علی بن حسام الدین (1401)،کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، تحقیق: بکری حیانی و صفوة السقا بیروت،مؤسسة الرسالة.
  23. مجلسی، محمد تقی (1403)، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  24. محمدی ری شهری، محمد (1391)، بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث، ترجمه: حمیدرضا شیخی، قم،دارالحدیث.
  25. ــــــــــــــــــــــ (1363)، میزان الحکمة، قم، مرکز النشر المکتب الإعلام الإسلامی.
  26. موحد، ضیاء (1398)، منطق صوری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
  27. مهدی زاده، حسین (1395)، الگوشناسی، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما.
  28. نولن، سوزان و همکاران، 1395، زمینه روان­شناسی اتکینسون و هیلگارد، ترجمه حسن رفیعی، تهران، نشر کتاب ارجمند.
  29. واحدی نیشابوری، علی بن احمد (1411) أسباب النزول القرآن،بیروت، دار الکتب العلمیة.
  30. هرگنهان،بی.آر (1389)، درآمدی بر تاریخ روان­شناسی، ترجمه: یحیی سیدمحمدی، تهران، انتشارات­ارسباران.
  31. هرگنهان، بی­آر و همکاران (1374)، مقدمه­ای بر نظریه­های یادگیری، ترجمه علی اکبر سیف، تهران، نشر دانا.