پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

بررسی اقتباسات قرآنی خطبۀ فدکیه حضرت فاطمه (س) در تبیین ولایت اهل بیت (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
چکیده
مهم‌ترین مسئلۀ سیاسی-اجتماعی پس از رحلت پیامبر (ص)، مسئلۀ ولایت و جانشینی پس از ایشان بود. هرچند این امر در زمان پیامبر (ص) و به دستور خداوند به‌صورت کامل تبیین و تبلیغ شده بود، اما پس از رحلت ایشان، این مسیر منحرف گردید و مردم از اوامر خداوند متعال و رسولش دراین‌باره سرپیچی کردند. حضرت فاطمه (س)، به‌عنوان تنها فرزند پیامبر خدا (ص)، به دفاع از ولایت امام علی (ع) با تأسی به قرآن و سنت پیامبر (ص) پرداخت. ایشان در خطبۀ فدکیه، ضمن تبیین مقام و منزلت اهل‌بیت (ع) به‌طور عام، جایگاه و ولایت امام علی (ع) را به‌طور خاص با اقتباس از آیات قرآن تبیین می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، آیاتی را که حضرت فاطمه (س) در جهت تبیین جایگاه اهل‌بیت (ع) و همچنین ولایت امام علی (ع) اقتباس نموده، مورد تحلیل و بررسی قرار می‌دهد. نتیجۀ پژوهش بر این مطلب دلالت دارد که حضرت فاطمه (س) با اقتباس صریح و غیرصریح از آیات قرآن و با انتخاب واژگانی کلیدی، مقام و منزلت اهل بیت (ع) و ولایت امام علی (ع) را در این خطبۀ وزین برای مردم متذکر شده است؛ که این اقتباس‎ها نشان می‎دهد حضرت فاطمه (س) در پی تأکید این مطلب بوده که مقام و منزلت اهل بیت (ع) و ولایت امام علی (ع) از تأکیدات قرآن است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A study of the Quranic excerpts from the Fadakia sermon of Hazrat Fatima explaining the guardianship of the Ahlul Bayt.

نویسنده English

Asghar Tahmasebi Boldaji
Assistant professor, Department, Quranic sciences and Hadith, Faculty of Literature and Humanities, Shahrekord University, Shahrekord, Iran
چکیده English

The most important political and social issue after the Prophet's death was the guardianship and succession after him. Although this matter was fully explained and propagated during the time of the Prophet and by the command of God, after his death this path deviated and people deviated from the commands of God Almighty and His Messenger in this regard. As the only child of the Prophet of God, Hazrat Fatimah defended the guardianship of Imam Ali, citing the Quran and the Prophet's Sunnah. In her Fadakia sermon, while explaining the status and status of the Ahl al-Bayt in general, she specifically explained the position and guardianship of Imam Ali by quoting verses from the Quran. This study has analyzed and examined the verses quoted by Hazrat Fatimah in her Fadakia sermon on this issue using a descriptive-analytical method; the results of the study indicate that Hazrat Fatimah reminded the people of the guardianship of Imam Ali in this important sermon by explicitly and implicitly quoting verses from the Quran and by choosing important and key words.

کلیدواژه‌ها English

Hazrat Fatima
Fadakia Sermon
Imam Ali
Ahl al-Bayt
Succession of the Prophet
  1. - قرآن کریم، ترجمه: محمدمهدی فولادوند، تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى‏.

    1. ابن اثیر جزری، عزالذین (1409ق)، اسدالغابة فی معرفة الصحابة، بیروت: دارالفکر.
    2. ابن درید، محمد بن حسن (1978م)، جمهرة اللغة، بیروت: دار العلم للملایین.
    3. ابن شهر آشوب، محمد بن علی (1410ق)، متشابه القرآن ومختلفه، قم: انتشارات بیدار.
    4. ابن طیفور، ابوالفضل (1378)، بلاغات النساء، قم: مکتبة الحیدریة.
    5. ابن عساکر، علی بن حسن (1415ق)، تاریخ مدینة دمشق، بیروت: دارالفکر.
    6. ابن عطیه اندلسی، عبدالحق (1422ق)، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت، دار الکتب العلمیه.
    7. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1419ق)، تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    8. ابن‌مردویه اصفهانی، أبوبکراحمد بن موسی (۱۴۲۴ق)، مناقب علی بن ابی‌طالب (ع) و ما نزل من القرآن فی علی، تحقیق عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دارالحدیث، چاپ دوم.
    9. احمدیان دلاویز، حسن، اسماعیلی، معصومه (1401ش)، «روش‌شناسی احتجاجات حضرت زهرا (س) در خطبۀ فدکیه در تبیین امامت»، مجله تاریخ اهل بیت، سال دوم، شماره سوم، ص90-75.
    10. بحرانی، سید هاشم (1422ق)، غایة المرام و حجة الخصام فی تعیین الامام، تحقیق سیدعلی عاشور، بیروت: مؤسسه تاریخ اسلامی، چاپ اول.
    11. بخاری، محمد بن اسماعیل (1401ق)، صحیح بخاری، بیروت: دارالفکر.
    12. بخاری، محمد بن اسماعیل (1401ق)، صحیح بخاری، بیروت: دارالفکر.
    13. بلاذری، احمد بن یحیی (1417ق)، انساب الاشراف، بیروت: دارالفکر.
    14. ترمذی، محمد بن عیسی (1425ق)، سنن ترمذی، بیروت: دارالفکر.
    15. جرجانی، علی بن محمد (بی‌تا)، التعریفات، تهران: ناصرخسرو.
    16. جصاص، احمدبن علی (1405ق)، احکام القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    17. جوهری، احمد بن عبدالعزیز (1431ق)، السقیفة و فدک، کربلاء: العتبة الحسینیة المقدسة.
    18. حاکم حسکانى، عبیدالله بن عبدالله (1411ق)، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، تهران: انتشارات وزارت ارشاد، چاپ اول.
    19. حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (1411ق)، المستدرک علی الصحیحین، بیروت: دارالمعرفه.
    20. حلی، یوسف بن محمد (1362ش)، کشف المراد، تهران: انتشارات اسلامیه.
    21. الحمیری، ابن هشام (بی‎تا)، السیرة النبویة، تحقیق محمد محی الدین عبدالحمید، قاهره، مکتبه محمدعلی صبیح.
    22. خوئی، ابوالقاسم (1970م)، معجم رجال الحدیث، نجف اشرف: مطبعة الاداب.
    23. ذهبی، محمد بن احمد (بی‎تا)، میزان الاعتدال، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دار المعرفة.
    24. ذهبی، محمد بن احمد (بی‎تا)، میزان الاعتدال، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دار المعرفة.
    25. رازی، ابوالفتوح (1404ق)، تفسیر روح الجنان، قم: انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشی (ره).
    26. زمخشری خوارزمی، ابو القاسم جارالله محمود بن عمر (1977م)، الکشاف عن حقائق التنزیل، بیروت: دارالفکر الاسلامیه.
    27. صادقی تهرانی، محمد (1406ق)، الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه‏، قم: فرهنگ اسلامی.
    28. صدوق، محمد بن بابویه (بی‎تا)، من لا یحضره الفقیه، قم: موسسه النشر الاسلامی.
    29. طباطبایی، محمدحسین (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم.
    30. طبرسى‏، احمد بن على (1403ق)، الإحتجاج على أهل اللجاج‏، مشهد: انتشارات مرتضی، چاپ اول.
    31. طبرسی، فضل بن حسن (1372ش)، مجمع‌البیان لعلوم القرآن (مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن)، تحقیق: با مقدمه جواد بلاغی، تهران: انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم.
    32. طبری، ابن جریر رستم (بی‌تا)، دلائل الامامة، قم: انتشارت بعثت.
    33. طبری، ابن جریر رستم (بی‎تا)، دلائل الامامة، قم: انتشارت بعثت.
    34. طبری، ابن جریر (1378ق) تاریخ الامم و الملوک، بیروت: روائع التراث العربی
    35. طبری، ابوجعفر محمد بن جریر (1412ق)، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفه.
    36. الطریحی، فخرالدین (1375ش)، مجمع البحرین، تهران: انتشارات مرتضوی.
    37. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا)، الرسائل العشر، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
    38. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول.
    39. علم الهدی، سید مرتضی (1410ق)، الشافی فی الامامه، تهران: انتشارات موسسه الصادق.
    40. عیاشی، محمد بن مسعود (1421ق)، تفسیر العیاشی، قم: موسسه البعثه.
    41. فتاحی زاده، فتحیه، افسردیر، حسین (1395)، کارکرد تفسیری اقتباس های قرآنی خطبه های حضرت زهرا، سراج منیر، شماره24.
    42. فتاحی زاده، فتحیه، معتمد لنگرودی، فرشته (1395)، روابط بینامتنی خطبه فدکیه با قرآن، سراج منیر، شماره 22.
    43. فراهیدی، خلیل بن احمد (1414ق)، العین، قم: موسسة دارالهجره.
    44. فضل‌الله، سید محمد حسین (1419ق)، تفسیر من وحی القرآن، بیروت: دار الملاک لطباعه و النشر.
    45. قندوزی حنفی، شیخ سلیمان (1418ق)، ینابیع الموده، بیروت: موسسه الاعلمی.
    46. کلینی، محمد بن یعقوب (1362ش)، الکافی، تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیه.
    47. مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحار الانوار، بیروت: دار احیا الثراث.
    48. مفید، محمدبن محمد (1414ق)، تفسیر القرآن المجید، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
    49. المیدانی، عبدالرحمن (1416ق)، البلاغة العربیة، بیروت: دارالقلم.
    50. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (1407ق)، تجرید الاعتقاد، تهران: مکتب الاعلام الاسلامی.
    51. نیشابوری، مسلم بن حجاج (بی‌تا)، صحیح مسلم، بیروت: دارالفکر.
    52. نیشابوری، مسلم بن حجاج (بی‎تا)، صحیح مسلم، بیروت: دارالفکر.