پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

باز خوانی فهم و تحلیل زیدیه از حدیث «باب» بر پایه باورهای کلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
صفدر رجبزاده 1
محمد غفوری نژاد 2
1 پژوهشگر همکار گروه مطالعات تطبیقی اسلام و ادیان، پژوهشکدۀ بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام جامعۀ المصطفی العالمیه، مشهد؛ دانش‌آموخته سطح چهار مدرسۀ علمیۀ عالی نواب، مشهد، ایران
2 دانشیار دانشگاه ادیان و مذاهب و مدیر گروه مطالعات تطبیقی اسلام و ادیان، پژوهشکدۀ بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام جامعة المصطفی العالمیه، مشهد، ایران
10.22034/thr.2025.2057380.1093
چکیده
پیامبر اکرم (ص) در بسیاری از روایات، به فضایل و مناقب امیرالمؤمنین علی (ع)، به‌ویژه علم گسترده و بی‌نظیر ایشان اشاره فرموده‌اند. یکی از معروف‌ترین این روایات، حدیث «باب» است که در منابع زیدیه از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دلایل اثبات امامت و عصمت حضرت علی (ع) مورد استناد قرار می‌گیرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی اعتبار و دلالت‌های حدیث باب در دیدگاه زیدیه پرداخته است. یافته‌های این پژوهش نشان‌می‌دهد که حدیث باب در منابع زیدیه از اعتبار بسیار بالایی برخوردار است. زیدیان با ارائه پاسخ‌های مستدل به شبهات سندی و دلالی این حدیث، بر اعتبار آن تأکید ورزیده‌اند. بر اساس تحلیل زیدیان، حدیث باب دلالت‌های مهمی همچون عصمت امام، امامت ایشان، اعلمیت حضرت بر سایر صحابه و مقام والای علمی و معنوی ایشان را در بردارد و این حدیث، یکی از پایه‌های اصلی اعتقادی مذهب زیدیه محسوب‌می‌شود.
کلیدواژه‌ها
زیدیه
حدیث باب
امیرالمؤمنین علی (ع)
امامت
عصمت
علم
شبهات

عنوان مقاله English

Re-examining the Zaydi Understanding and Analysis of the Ḥadīth al-Bāb Based on Theological Beliefs

نویسندگان English

Safdar Rajabzadeh 1
Mohammad Ghafoori Nezhad 2
1 Research Associate, Department of Comparative Islamic and Religious Studies, Imam Reza International Research Institute, Al-Mustafa International University, Mashhad; Graduate of Level Four, Nawab Advanced Seminary, Iran
2 Associate Professor at the University of Religions and Denominations; Head of the Department of Comparative Islamic and Religious Studies, Imam Reza International Research Institute, Al-Mustafa International University, Mashhad, Iran
چکیده English

The Prophet Muhammad (PBUH) has, in many narrations, referred to the virtues and merits of Amīr al-Muʾminīn ʿAlī (AS), especially his vast and unparalleled knowledge. One of the most well-known of these narrations is the Ḥadīth al-Bāb, which holds a special place in Zaydi sources and is cited as one of the most important proofs for affirming the Imamate and infallibility of Imam ʿAlī (AS). This study, using a descriptive-analytical method, examines the authenticity and implications of the Ḥadīth al-Bāb from the Zaydi perspective. The findings show that the hadith is considered highly credible in Zaydi sources. Zaydi scholars have emphasized its validity by offering reasoned responses to both isnād-related and semantic objections. According to Zaydi analysis, the Ḥadīth al-Bāb carries significant implications, including the infallibility of the Imam, his Imamate, his superior knowledge over other Companions, and his elevated spiritual and scholarly status. This narration is regarded as one of the core theological foundations of the Zaydi school.

کلیدواژه‌ها English

Zaydiyyah
Ḥadīth al-Bāb
Amīr al-Muʾminīn ʿAlī (AS)
Imamate
Infallibility
Knowledge
Objections

  1. - قرآن کریم.

    1. ابن تیمیه، احمد بن عبد الحلیم‌، رفع الملام عن الأئمة الأعلام، بیروت، المکتبة العصریة، بی تا.
    2. ---------------کتب و رسائل و فتاوی شیخ الاسلام ابن تیمیه، ریاض، مکتبه ابن تیمیه، 1422ق.
    3. ابن سعد، ابوعبدالله، الطبقات الکبری، مدینه منوره، مکتبة العلوم والحکم، 1408ق.
    4. احمدبن حنبل، فضائل الصحابة، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1403ق.
    5. بدر الدین، امیر حسین‌، شفاء الاوام، صعده، مکتبه اهل‌البیت علیهم‌السلام، صعده، الطبعه الأولی، 1443ق.
    6. --------------، ینابیع النصیحه فی العقائد الصحیحه، صنعاء، مکتبه بدر للطباعة و النشر و التوزیع، 1422ق.
    7. بدر الدین، حسن، انوار الیقین فی امامة امیرالمؤمنین (ع)، تحقیق: الشیخ حسین الحسنی البیرجندی، قم، انتشارات پاسدار اسلام، 1429ق.
    8. بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دار الغرب الاسلام، 1422ق.
    9. بغوی، عبدالله، معجم الصحابه، کویت، مکتبة دار البیان، 1421ق.
    10. جشمی، محسن بن محمد، تنبیه الغافلین عن فضائل الطالبیین، صعده، مکتبه اهل‌البیت (ع)، 1421ق.
    11. حابس، احمد بن یحیی، الإیضاح شرح المصباح الشهیر (به شرح الثلاثین المسألة)، صنعاء، دار الحکمة الیمانیة، 1420ق.
    12. حاکم نیشابوری، محمّد، المستدرک علی الصحیحین، تعلیق: محمد بن أحمد ذهبی، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، چاپ اول، دارالکتب العلمیه، 1411ق.
    13. حسکانی، عبیدالله، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل فی الایات النازلة فی اهل‌البیت، مؤسسة الطبع والنشر، بی‌جا، مکتبه الشامله، بی تا.
    14. حوثی، حسین بن یحیی، الجواب الراقی علی مسائل العراقی، صنعاء، مؤسسة الإمام زید بن علی، بی تا.
    15. حوثی، سید بدرالدین، الغارة السریعة لرد الطلیعة، مکتبه الشامله، بی‌جا، بی تا.
    16. ------------ ، الزهری حدیثه وسیرته، صنعاء، مؤسسة الإمام زید بن علی (ع) الثقافیة، بی تا.
    17. خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، 1411ق.
    18. دینوری، ابن قتیبه، تأویل مختلف الحدیث، بیروت، المکتب الاسلامی، 1419ق.
    19. ذهبی، شمس‌الدین، الموقظة فی علم مصطلح الحدیث، حلب، مکتبة المطبوعات الإسلامیه، 1412ق.
    20. -----------، سیر أعلام النبلاء، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1405ق.
    21. رسی، قاسم بن ابراهیم، مجموع کتب و رسائل الامام القاسم بن ابراهیم الرسی، صنعاء، دار الحکمة الیمانیه، 1422ق.
    22. سمعانی، عبدالکریم، الأنساب، حیدرآباد، دائرة المعارف العثمانیة، 1382ق.
    23. سیاغی، احمد، المنهج المنیر تمام الروض النضیر، مؤسسة الإمام زید بن علی الثقافیة، 1426ق.
    24. سیوطی، جلال‌الدین، تاریخ الخلفاء، بیروت، دارطیبه، 1425ق.
    25. شافعی، محمد، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، بیروت، مؤسسه البلاغ، 1419ق.
    26. شرفی، احمد بن محمد، شرح الأساس الکبیر، صنعاء، دار الحکمة الیمانیة، 1411ق.
    27. شوکانی، محمد بن علی، نیل الأوطار، قاهره، دارالحدیث، 1413ق.
    28. صعدی، احمدبن یحیی، الایضاح شرح المصباح: الشهیربشرح الثلاثین المسألة، صنعاء، دارالحکمة الیمانیة، الطبعه الاولی، 1420ق.
    29. صنعانی، علی بن عبدالله، بلوغ الأرب و کنوز الذهب فی معرفه المذهب‌، صنعاء، مؤسسة الإمام زید بن علی‌، 1423ق.
    30. طبری، محمد بن جریر، تهذیب الآثار و تفصیل الثابت عن رسول‌الله من الأخبار، قاهره، مطبعة المدنی، بی تا.
    31. عزالدین، حسن، المعراج إلی کشف أسرار المنهاج، مکتبة اهل‌البیت (ع)، الطبعةالأولی، 1435ق.
    32. عسقلانی، ابن حجر، القول المسدد فی الذب عن المسند للإمام أحمد، قاهره، مکتبة ابن تیمیة، 1401ق.
    33. قندوزی، سلیمان بن إبراهیم، ینابیع المودة لذوی القربی، تحقیق: سید علی جمال أشرف الحسینی، بیروت، دار الأسوة للطباعة والنشر، 1416ق.
    34. کوفی، ابن عقده، فضائل امیرالمؤمنین علیه‌السلام، قم، دلیل ما، 1424ق.
    35. لکنوی هندی، محمد، الرفع والتکمیل فی الجرح والتعدیل، حلب، مکتب المطبوعات الإسلامیه، 1407ق.
    36. متقی هندی، علاء الدین، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1401ق.
    37. مزی، یوسف، تهذیب الکمال فی أسماء الرجال، بیروت، مؤسسة الرسالة، الطبعه الأولی، 1400ق.
    38. مداعس، محمد، الکاشف الأمین عن جواهر العقد الثمین، صنعاء، مؤسسه الامام زید بن علی الثقافیه، بی تا.
    39. مغازلی، علی بن محمد، مناقب امیرالمؤمنین علی بن أبی طالب رضی الله عنه، صنعاء، دار الآثار، 1424ق.
    40. منصور بالله، عبدالله بن حمزه، الرسالة النافعة بالأدلة الواقعة، صنعاء، مؤسسه الامام زید بن علی الثقافیه، بی تا.
    41. -------------، الشافی، صعده، مکتبه اهل‌البیت علیهم‌السلام، 1429ق.
    42. نووی، محیی‌الدین، تهذیب الأسماء وال لغات، بیروت، دار الکتب العلمیه، بی تا.
    43. وادعی، مقبل بن هادی، المقترح فی الاجوبة بعض الاسئلة المصطلح، صنعاء، دار الاثار، بی تا.
    44. ---------------، الصحیح الم سند مما لیس فی الصحیحین، صنعاء، دار الاثار، 1428ق.
    45. --------------، الطلیعه فی الرد علی غلاه الشیعه‌، صنعاء، دار الاثار، 1424ق.
    46. -------------، تحفه المجیب علی اسئلة الحاضر و الغریب، صنعاء، دار الاثار، 1423ق.
    47. هیتمی، احمد، الصواعق المحرقة علی أهل الرفض والضلال والزندقة، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1417ق.
    48. یاسین، عبدالسلام، المنهاج النبوی، بیروت، بی‌جا، 2013م.
    49. یمانی، محمد بن علی، البدرالمنیرفی معرفه الله العلی الکبیر، بیروت، مؤسسه التراث العربی، 1429ق.

     

پژوهش های حدیثی -کلامی
دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 5
شماره بهار و تابستان 1404
تیر 1404
صفحه 32-46