پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

رابطه آموزه‌های علوی در وصیت‌نامه پایانی با وحی قرآنی از منظر بینامتنیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه، تهران، ایران
2 دانش آموخته، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران ایران
چکیده
ارتباط قرآن کریم با کلام امیرمؤمنان علی (ع) امری روشن است و از دیرباز موردتوجه اندیشمندان و پژوهشگران بوده است و نهج‌البلاغه، به‌ویژه وصیت‌نامه امام علی (ع) آینه‌ای از مفاهیم و آموزه‌های علوی است که به‌عنوان منبعی معتبر، وامدار قرآن کریم و در ارتباط با آن است. شارحان نهج‌البلاغه در مواردی به این جنبه توجه داده‌اند و محققانی به موضوعات و مباحث مشترک در قرآن و نهج‌البلاغه پرداخته‌اند ولی جنبه‌ای با توجه کمتر، آن است که ارتباط قرآن مجید در بیشتر عبارات و جملات یک نامه با رویکرد دانش جدید بینامتنیت بررسی و نشان داده شود. اگر تحقق این امر در بخشی از کلام ممکن باشد چه‌بسا در بخش‌های دیگر و درنتیجه در همه کلام چنین باشد. در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی ارتباط قرآن مجید با نامه‌۴۷ نهج‌البلاغه با روش متداول بینامتنیت، مورد بررسی و شناسایی قرار می‌گیرد و با نشان‌دادن الگوپذیری ساختاری و محتوایی فرازهای مختلف این نامه، تجلّی قرآنِ ناطق بودن امام علی (ع) نمایان می‌شود. در ضمن این پژوهش، روشن می‌گردد که نه‌تنها وصیت‌نامه امام علی (ع) متأثر از قرآن است بلکه آن حضرت با عنایت به وصف قرآن ناطق بودن، عبارات و مفاهیم وحیانی قرآن را در قالبی نوین و متناسب با عصر خود بازتولید کرده‌اند و آموزه‌هایی کلامی، اخلاقی و اجتماعی و... را مطرح کرده‌اند. این امر علاوه بر نشان‌دادن جایگاه بالای امامت، بر والایی اعتبار، جلالت و همراهی جاودانه نهج‌البلاغه (أخ‌القرآن) با کلام وحیانی قرآن صحه می‌گذارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Relationship between Alavi's Teachings in the Final Testament and Quranic Revelation from an Intertextual Perspective

نویسندگان English

Ebrahim Eghbal 1
Somayeh Keshavarz 2
1 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Iran
2 Graduate, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Iran
چکیده English

The connection between the Holy Quran and the words of the Commander of the Faithful Ali (AS) is clear and has long been the focus of scholars and researchers. Nahjul-Balaghah, especially the will of Imam Ali (AS), is a mirror of the concepts and teachings of the Alawis, which, as a reliable source, is indebted to the Holy Quran and is related to it. Commentators of Nahjul-Balaghah have paid attention to this aspect in some cases, and researchers have addressed common topics and discussions in the Quran and Nahjul-Balaghah, but an aspect that has received less attention is that the connection between the Holy Quran in most of the phrases and sentences of a letter should be examined and shown with the approach of the new science of intertextuality. If this is possible in a part of the text, it may be so in other parts and, consequently, in all of the text. In this study, the relationship between the Holy Quran and Letter 47 of Nahjul-Balagha is examined and identified using the conventional intertextual method, and by showing the structural and content patternability of the various passages of this letter, the Quranic manifestation of Imam Ali's (AS) eloquence is revealed. In addition to this, this study makes it clear that not only is Imam Ali's (AS) will influenced by the Quran, but also that Imam Ali, paying attention to the Quranic description of eloquence, reproduced the revealed phrases and concepts of the Quran in a new format that was appropriate for his era and presented theological, moral, and social teachings, etc. In addition to showing the high status of the Imamate, this matter confirms the high credibility, majesty, and eternal companionship of Nahjul-Balagha (the brother of the Quran) with the revealed word of the Quran.

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
Hazrat Ali (AS)
Nahjul-Balagha
Testament
Intertextuality
  1. - قرآن مجید.

    1. نهج‌البلاغه شریف.
    2. ابن أبی الحدید، عبدالحمید بن هبة الله. (۱۳۶۳ش). شرح نهج‌البلاغه. قم: کتابخانه آیة الله مرعشی.
    3. ابن میثم، میثم بن علی بحرانی. (۱۳۶۳ش). شرح نهج‌البلاغه. تهران: دفتر نشر کتاب.
    4. بنیس، محمد. (1979). ظاهرة الشعر المعاصر فی المغرب: مقاربة بنیویة تکوینیة. بیروت: دار العودة.

     

    1. حسینی، عبدالزهراء. (۱۴۰۵)، مصادر نهج‌البلاغه و أسانیده. بیروت: دارالزهراء.
    2. حیدری آقایی، محمود؛ و همکاران. (1388). تاریخ تشیع: دورۀ حضور امامان معصوم (ع). تهران: سمت.
    3. دشتی، محمد. (۱۳۸۶). فرهنگ معارف نهج‌البلاغه. قم: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین.
    4. راوندی، قطب الدین سعید بن هبةالله. (1364). منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة. قم: کتابخانه آیت الله مرعشی.
    5. صدوق، محمد بن علی. (1363). التوحید. قم: جامعه مدرسین.
    6. صدوق، محمد بن علی. (1378). عیون أخبار الرضا. تهران: انتشارات جهان.
    7. طباطبایی، سبدمحمدحسین. (۱۳۹۳). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه أعلمی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    8. طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۶۷). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. بیروت:‌ دار المعرفة.
    9. طبرسی، حسن بن فضل. (1412). مکارم الأخلاق. قم: مؤسسۀ آل‌البیت لإحیاء التراث.
    10. عبدالباقی، محمد فؤاد. (1411). المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم. بیروت: دارالمعرفه.
    11. عرشی، امتیاز علیخان. (1393). استناد نهج‌البلاغه. تهران: مطبعة الحیدری.
    12. عزام، محمد. (2005). شعریة الخطاب السردی. دمشق: منشورات اتحاد الکتاب العرب.
    13. علیخان، ‌بن احمد مدنی. (۱۳۶۸). ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین علی بن حسین (ع). قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    14. قائمی‌نیا، علیرضا. (1393). بیولوژی نص. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
    15. قهپایی، بدیع الزمان. (۱۳۷۴). ریاض العابدین فی شرح صحیفةسید الساجدین مولانا و مولی المؤمنین علی بن الحسین زین العابدین. تهران: وزارت فرهنگ و إرشاد اسلامی.
    16. کاشانی، مولی فتح الله. (1366). تنبیه الغافلین و تذکرةالعارفین. (به إهتمام منصور پهلوان). تهران: میقات.
    17. کریستوا، ژولیا. (1381). کلام، مکالمه، رمان (پ. یزدان‌جو، مترجم). تهران: نشر آگه.
    18. کلینی، محمد بن یعقوب. (1407). الکافی. (به إهتمام علی اکبر غفاری). تهران: دارالکتب الاسلامیة.
    19. مجلسی، محمدباقر. (1404 ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار.‌ بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    20. مغنیه، محمدجواد. (1979). فی ظلال نهج‌البلاغه، بیروت: دارالعلم للملایین.
    21. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1375)، پیام امام امیرالمؤمنین، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
    22. مکاریک، ایرنا ریما. (1384). دانشنامۀ نظریه‌های ادبی معاصر (مهران. مهاجر و محمد. نبوی، مترجمان). تهران: نشر آگه.
    23. موسی، خلیل. (2000). قرائات فی الشعر العربی الحدیث و المعاصر. دمشق: اتحاد الکتاب العرب.
    24. نامور مطلق، بهمن. (1395). درآمدی بر بینامتنیت. تهران: سخن.
    25. هاشمی، احمد. (۱۳۹۷ش). جواهر البلاغة. قم: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.
    26. هاشمی خویی، میرزا حبیب الله. (1359). منهاج البراعه فی شرح نهج‌البلاغه، مترجم: حسن حسن زاده آملی و محمدباقر کمره ای. تهران: مکتبه الاسلامیه.
    27. وعدالله، لیدیا. (2005). التناص المعرفی فی شعر عزالدین المناصرة. بغداد: دار المندلاوی.