پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

راهبردهای پیشگیرانه معصومان (ع) در برابر وضع حدیث از سوی قدرت‌های سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، علوم قرآن وحدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بین المللی علامه عسکری، قم، ایران
2 استادیار گروه علوم قرآن وحدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه بین المللی علامه عسکری، قم، ایران
3 استاد گروه الهیات و معارف اسلامی دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
چکیده
جعل حدیث، به‌ویژه در بستر رقابت‌ها و مناسبات قدرت سیاسی، یکی از مهم‌ترین ابزارهایی بوده که حاکمیت‌ها برای مشروعیت‌بخشی به قدرت خود و تضعیف مخالفان به کار گرفته‌اند. پژوهش حاضر با عنوان «راهبردهای پیشگیرانه معصومان (ع) در مواجهه با جعل حدیث از سوی قدرت‌های سیاسی» با روش توصیفی - تحلیلی، به شناسایی و بررسی اقداماتی می‌پردازد که پیامبر اکرم (ص) و اهل‌بیت (ع) برای مقابله با این پدیده اتخاذ کرده‌اند. برخلاف پژوهش‌های پیشین که عمدتاً بر تحلیل پیامدهای جعل حدیث تمرکز داشته‌اند، این مطالعه با رویکرد پیشگیرانه و روش‌شناختی، راهبردهایی چون بازدارندگی از طریق هشدارهای صریح پیامبر (ص)، سنجش روایت با قرآن و سنت، افشای پیوند جعل حدیث با قدرت سیاسی و بازنمایی سیره اصیل نبوی را بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد این راهبردها ضمن جلوگیری از گسترش جعل و تحریف از سوی قدرت‌های سیاسی، معیارهای علمی و فرهنگی پایداری برای نقد روایت و صیانت از سنت ایجاد کرده‌اند. بدین ترتیب، نوآوری این پژوهش در تمرکز بر اقدامات پیشگیرانه و نظام‌مند معصومان (ع) برای مقابله با جعل سازمان‌یافته حدیث است که هم کارکرد تاریخی و اجتماعی داشته و هم می‌تواند الگویی عملی برای نقد و پالایش منابع روایی در مطالعات معاصر ارائه دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Preventive Strategies of the Infallibles (AS) Against Hadith Fabrication by Political Powers

نویسندگان English

Hamid Boustani Fard 1
Heydar Ali Rostami 2
Ali Hasanbeigi 3
1 Ph.D. Student, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Allameh Askari International University, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Allameh Askari International University, Qom, Iran
3 Professor, Department of Theology and Islamic Studies, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran
چکیده English

Hadith fabrication—especially within the context of political rivalries and power relations—has long been one of the most prominent tools used by ruling authorities to legitimize their power and weaken opposition. The present study, titled “Preventive Strategies of the Infallibles (AS) Against Hadith Fabrication by Political Powers,” employs a descriptive-analytical method to identify and examine the measures adopted by the Prophet Muhammad (PBUH) and the Ahl al-Bayt (AS) to confront this phenomenon. Unlike previous studies that have primarily focused on analyzing the consequences of hadith fabrication, this research takes a preventive and methodologically grounded approach. It explores strategies such as deterrence through the Prophet’s explicit warnings, evaluating narrations in light of the Qur’an and Sunnah, exposing the link between fabricated hadiths and political power, and reaffirming the authentic Prophetic tradition. The findings show that these strategies not only curbed the spread of fabrication and distortion by political powers, but also established enduring scholarly and cultural criteria for the critique of narrations and the preservation of the Prophetic legacy. The innovation of this study lies in its focus on the systematic and preventive actions of the Infallibles (AS) in confronting organized hadith fabrication—actions that had historical and social significance and offer a practical model for the critique and refinement of narrative sources in contemporary scholarship.

کلیدواژه‌ها English

Preventive strategies
Hadith fabrication
Political powers
Exploitation of forged hadiths
Political legitimacy
. قرآن
. نهج‌البلاغه
1. ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبه الله، شرح نهج البلاغة، قم: مکتبة آیت‌الله‌العظمی المرعشی النجفی، ۱۳۶۳ ش/۱۴۰۴ م.
2. ابن بابویه، محمد بن علی، التوحید، ترجمه: یعقوب جعفری، قم: نسیم کوثر، ۱۳۸۹ ش.
3. ابن‌جوری، عبدالرحمن بن علی، الموضوعات، تحقیق: عبدالرحمن محمد عثمان، مدینه منو ره: المکتبة السلفیة، ۱۳۸۶ ق/۱۹۶۶ م.
4. ابن صلاح، عثمان بن عبدالرحمن، مقدمة ابن الصلاح فی علوم الحدیث، بیروت: دارالفکر المعاصر، ۱۴۰۶ ق.
5. ابن‌ عبد الهادی مقدسی، محمد بن احمد، فضائل الشام، تحقیق: عادل بن سعد، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۲ ق/۲۰۰۱ م.
6. ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، تحقیق: علی شیری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۲۰ق/۱۹۹۹ م.
ابن فارس، احمد، معجم مقاییس‌اللغة، بیروت: دارالفکر، ۱۳۹۹ ق.
7.ابن ماجه، محمد بن یزید قزوینی، سنن ابن ماجه، تحقیق: شعیب الأرنؤوط و دیگران، بیروت: دار الرسالة العالمیة، ۱۴۳۰ ق/۲۰۰۹ م.
8.ابن منظور، محمد بن مکرّم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، ۱۴۱۴ ق.
9. ابو زهو، محمد، الحدیث والمحدثون، قاهره: دارالفکر العربی، ۱۳۷۸ ق.
10. ابو ریه، محمود، أضواء علی السنة المحمدیة، قاهره: دار المعارف، ۱۹۹۴ م.
11. احمد بن حنبل، ابوعبدالله، مسند الإمام أحمد بن حنبل، تحقیق: احمد محمد شاکر، قاهره: دارالحدیث، ۱۴۱۶ ق/۱۹۹۵ م.
12. الألبانی، محمد ناصرالدین، ضعیف سنن الترمذی، اشراف و تعلیق: زهیر الشاویش، بیروت: المکتب الإسلامی، ۱۴۱۱ ق/۱۹۹۱ م.
13. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح‌البخاری، تحقیق: محمد زهیر، بیروت: دار طوق النجاة، ۱۴۲۲ ق.
14. بیهقی، احمد بن حسین، السنن الکبری، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۴ ق/۲۰۰۳ م.
15. پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، قم: مؤسسه امام صادق (ع)، ۱۳۹۰ ش.
16. ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی، تحقیق و تعلیق: احمد محمد شاکر و دیگران، مصر: مطبعة مصطفى البابی الحلبی، ۱۹۷۵ م.
17. تهرانی، مجتبی، «تازیانه‌های بیدارگری؛ شرح خطبه منای امام حسین (ع) – بخش دوم» (پایگاه مجلات تخصصی دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۹۱)، بازیابی شده از: https://journals.dte.ir/article_60414.html
18. حاتم، محمدرضا، «نقد و بررسی مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل سنت»، دانش سیاسی، ۱۳۸۴، شماره ۱، صص ۶۷–۱۰۱
19. حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۱ ق/۱۹۹۰ م.
20. حسنی، هاشم معروف، الموضوعات فی الآثار و الأخبار، بیروت: دارالکتاب اللبنانی، ۱۹۷۳ م.
21. خطیب، محمد عجاج، أصول الحدیث علومه و مصطلحه، بیروت: دارالفکر، ۱۴۰۹ ق/۱۹۸۹ م.
22. دارقطنی، علی بن عمر، الإلزامات والتتبع، تحقیق: مقبل بن هادی الوداعی، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۰۵ ق/۱۹۸۵ م.
23. دشتی، محمد، ترجمه نهج‌البلاغه، قم: نشر الهادی، ۱۳۷۹ ش.
24. دلبری، سید علی، آسیب‌شناسی فهم حدیث، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱۳۹۱ ش.
25. راغب اصفهانی، حسین، المفردات فی غریب القرآن، تهران: دفتر نشر الکتاب، ۱۴۰۴ ق.
26. رفیعی، ناصر، «عوامل و انگیزه‌های دروغ‌پردازی حدیث»، علوم انسانی دانشگاه الزهرا (س)، ۱۳۸۱، شماره ۴۱، صص ۱۶۹–۲۰۲.
27. سبحانی تبریزی، جعفر، کلیات علم الرجال، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ۱۳۶۹ ش/۱۴۱۰ ق.
28. شافعی، محمد بن ادریس، الأم، بیروت: دارالمعرفة، ۱۴۱۰ ق/۱۹۹۰ م.
29. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، شرح البدایة فی علم الدرایة، تهران: مکتبة چهل‌ستون، ۱۴۰۲ ق.
30. صدوق، محمد بن علی، علل‌الشرائع، نجف: منشورات المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۵ ق.
31. ـــــــــــــــ، کمال‌الدین و تمام النعمة، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، تهران: اسلامیه، چاپ دوم، ۱۳۹۵ ق.
32. طباطبایی، محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم: محمدباقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ 42، 1400 ش
33. طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الأوسط، تحقیق: محمود طحان، ریاض: مکتبة المعارف، ۱۴۰۵ ق.
34. طبرسی، أحمد بن علی، الاحتجاج، مصحح: محمد باقر خرسان، نشر مرتضى‌،مشهد،1403 ق‌
35. طبری صغیر، محمد بن جریر، دلائل الإمامة، تحقیق: قسم الدراسات الإسلامیة، قم: مؤسسة البعثة، ۱۴۱۳ ق.
36. طوسی، محمد بن الحسن، الأمالی، تحقیق: مؤسسة البعثة، قم: دار الثقافة، ۱۴۱۴ ق.
37. ـــــــــــــــ، العدة فی أصول الفقه، تحقیق: محمدرضا انصاری قمی، قم: [بی‌نا]، ۱۴۱۷ ق.
38. عاشوری تلوکی، نادعلی، «سرگذشت حدیث در دوره معاویه»، علوم حدیث، ۱۳۷۹، شماره. ۱۶، صص ۱۰۸–۱۲۸.
39. عسکری، سید مرتضی، نقش ائمه در احیای دین، تهران: بنیاد بعثت، ۱۳۵۷ ش.
40. فضلی، عبد الهادی، أصول الحدیث، بیروت: مؤسسة ام‌القری للتحقیق و النشر، ۱۴۲۰ ق.
41. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، تحقیق: احمد البردونی و ابراهیم أطفیش، قاهره: دارالکتب المصریة، چاپ دوم، ۱۹۶۴ م.
42. قزوینی، عمر بن علی، مشیخة القزوینی، تحقیق: عامر حسن صبری، بیروت: دار البشائر الإسلامیة، ۱۴۲۶ ق/۲۰۰۵ م.
43. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق.
44. مامقانی، عبدالله، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، تحقیق: محمدرضا مامقانی، قم: مؤسسه آل‌البیت (ع)، ۱۴۱۱ ق.
45. مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، تصحیح: هدایت الله مسترحمی، علی‌اکبر غفاری، محمدباقر بهبودی، محمد مصباح یزدی و دیگران، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ ق.
46. محمدی ری‌شهری، محمد و دیگران، شناخت‌نامه حدیث، قم: مؤسسه دارالحدیث، ۱۳۹۷ ش.
47. مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی، قاهره: دارالحدیث، ۱۴۱۲ ق، ۵ جلدی.
48. معارف، مجید، «بررسی سیر تاریخی کتابت حدیث در شیعه»، علوم حدیث، ۱۳۸۴، شماره. ۳۷ و ۳۸، صص ۷۴–۸۶.
49. ـــــــــــــــ، تاریخ عمومی حدیث، تهران: انتشارات کویر، چاپ ۱۳، ۱۳۹۲ ش.