پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

رویکردهای نوسلفیه در انکار دلالت‌های حدیث ثقلین بر امامت و عصمت اهل‌بیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 فارغ التحصیل ارشد مدرسی معارف اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/thr.2026.2072682.1139
چکیده
حدیث ثقلین به عنوان یکی از مهم‌ترین و معتبرترین روایات اسلامی، بر امامت و عصمت اهل‌بیت (ع) دلالت صریحی دارد. این پژوهش با هدف بررسی رویکرد نوسلفیان اهل‌سنت در مواجهه با این حدیث انجام شده است. این جریان فکری که از قرن بیستم میلادی با محمد عبده (م. ۱۳۲۳ق) آغاز شده، تلاش کرده است تا با تفاسیر خاص و هدفمند، دلالت حدیث ثقلین بر جایگاه امامت اهل‌بیت (ع) را نفی کند. به همین دلیل، مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که نوسلفیان اهل‌سنت، چه مواجهه‌ای با حدیث ثقلین داشته‌اند؟ این پژوهش با روش تحلیل متن حدیث و با تمرکز بر آثار سه تن از شخصیت‌های برجسته نوسلفی، یعنی رشیدرضا (م. ۱۳۵۴ ق)، جمال‌الدین قاسمی (م . ۱۳۳۲ ق) و محمد ناصر البانی (م. ۱۴۲۰ ق)، انجام شده است. فرضیه این تحقیق آن است که نوسلفیان با بهره‌گیری از روش‌های تفسیری و گزینشی، تلاش می‌کنند تا معنای حدیث ثقلین را به گونه‌ای تعبیر کنند که با باور شیعه در مورد امامت و عصمت اهل‌بیت (ع) مغایرت داشته باشد. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که نوسلفیان به جای انکار یا تحریف لفظی حدیث، رویکردی تفسیری را در پیش گرفته‌اند که به محدود کردن مصادیق و دلالت‌های آن می‌انجامد. این رویکرد به ویژه در انکار جایگاه مرجعیت علمی و عصمت اهل‌بیت (ع) نمایان می‌شود و به نوعی به تضعیف جایگاه ایشان در برابر قرآن منجر می‌گردد. بررسی دیدگاه‌های این سه شخصیت، ضمن روشن ساختن روش‌های مواجهه نوسلفیان با احادیث، به درک عمیق‌تر مبانی اعتقادی آنان و تقویت مبانی اعتقادی شیعه کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

New Salafi Approaches in Denying the Indications of the Hadith of Al-Thaqalayn on the Imamate and Infallibility of the Ahlul Bayt

نویسندگان English

Abbas Mirzaei Nekooabadi 1
Maryam Goodarzi Moazzami 2
1 Assistant professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Graduated from Shahid Beheshti University, Department of Education, Tehran, Iran
چکیده English

The Hadith of Thaqalain, as one of the most important and reliable Islamic narrations, clearly indicates the Imamate and infallibility of the Ahl al-Bayt (a.s). This research aims to examine the approach of Sunni neo-Salafists in dealing with this hadith. This intellectual movement, which began in the 20th century with Muhammad Abduh (d. 1323 AH), has attempted to negate the implication of the Hadith of Thaqalain on the position of the Imamate of the Ahl al-Bayt (a.s) through specific and targeted interpretations. For this reason, the main issue of the present research is how Sunni neo-Salafists have dealt with the Hadith of Thaqalain. This research was conducted using the method of analyzing the text of the hadith and focusing on the works of three prominent neo-Salafist figures, namely Rashid Reza (d. 1354 AH), Jamal al-Din Qasimi (d. 1332 AH), and Muhammad Nasir al-Albani (d. 1420 AH). The hypothesis of this study is that neo-Salafists, by using interpretive and selective methods, try to interpret the meaning of the Hadith of Al-Thaqalayn in a way that contradicts the Shiite belief in the Imamate and infallibility of the Ahlul Bayt (AS). The results of this study show that instead of denying or distorting the literal meaning of the Hadith, neo-Salafists have adopted an interpretive approach that leads to limiting its instances and implications. This approach is particularly evident in denying the position of scholarly authority and infallibility of the Ahlul Bayt (AS) and in a way leads to weakening their position in relation to the Quran. Examining the views of these three figures, while clarifying the ways in which neo-Salafists deal with hadiths, helps to understand their fundamental beliefs more deeply and strengthen the fundamental beliefs of Shiite belief.

کلیدواژه‌ها English

New Salafiyyah
Hadith of Thaqalain
Rashid Reza
Jamal al-Din Qasemi
Albani
۱. احمدی، ذکرالله (۱۳۸۰ش)، اهل بیت (ع) و حدیث ثقلین، کیهان فرهنگی، شماره ۱۸۴، ص ۳۶-۴۰.
۲. اسماعیل‌زاده، ایلقار (۱۳۸۵ش)، حدیث ثقلین از دیدگاه مذهب اهل بیت (علیهم السلام) و اهل سنت، پژوهشنامه حکمت و فلسفه اسلامی، شماره ۱۷، ص ۲۱-۴۶.
۳. الألبانی، أبوعبد الرحمن محمد ناصر الدین (بی‌تا)، سلسلة الأحادیث الصحیحة، الریاض: مکتبة المعارف.
۴. الألبانی، أبوعبد الرحمن محمد ناصر الدین (۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م)، سلسلة الأحادیث الضعیفة، الریاض: دار المعارف.
۵. باقرزاده، عبدالرحمن (۱۳۹۷ش)، «نقد و بررسی برخی از شبهات حدیث ثقلین»، نشریه معرفت، شماره ۲۴۴، ص ۱۳-۲۴.
۶. باقرزاده، عبدالرحمان (۱۳۹۶ش)، «بررسی انواع تحریف‌های حدیث ثقلین در منابع غیرشیعه»، تحقیقات کلامی، دوره ۵، شماره ۱۷، ص ۱۲۵-.۱۴۴
۷. التمیمی، ابی عمر محمد (۲۰۰۷م)، السیاسة الشرعیة، دارالجبهه.
۸. جهانی‌پور، یاسر (۱۳۹۰ش)، فرهنگ کوثر، فرهنگ کوثر، شماره ۸۶، ص ۲۴-۳۱.
۹. حکیمی، محمد رضا (۱۳۸۰ش)، «حدیث متواتر ثقلین و کتابی عظیم معرفی و نقد»، کتاب ماه دین، شماره ۵۱ و ۵۲، ص ۳-۸.
۱۰. حلبی، خالص (۱۹۸۳م)، فی النقد الذاتی ضروره النقد الذاتی للحرکه الاسلامیه، بیروت: موسسه الرساله.
۱۱. رشید رضا (۱۹۹۰م)، المنار، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
۱۲. رشیدرضا، سیدمحمد (۱۹۹۰م)، تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار)، کویت: مکتبه الشامله.
۱۳. رشیدرضا، سیدمحمد (۲۰۱۵م)، مجله المنار، کویت: مکتبه الشامله.
۱۴. فرمانیان، مهدی (۱۳۹۴ش)، تاریخ تفکر سلفی‌گری از آغاز تا عصر حاضر، قم: انتشارات دارالاعلام لمدرسه اهل البیت.
۱۵. شانظری و طباطبایی (۱۳۹۳ش)، «متن متواتر حدیث ثقلین در کتب شیعی و منابع اهل‌سنت»، حدیث‌پژوهی، دوره ۶، شماره ۲، شماره پیاپی ۱۲، ص ۱۶۱-۱۸۸.
۱۶. عبده، محمد (۱۹۶۶م)، رساله التوحید، قاهره: مطابع دارالکتاب العربی.
۱۷. قاسمی، محمد جمال‌الدین بن محمد سعید بن قاسم (۱۴۱۸ق)، محاسن التأویل، بیروت: دار الکتب العلمیه.
۱۸. قرضاوی، یوسف (۱۴۲۲ق)، السیاسه الشرعیه فی ضوء نصوص الشرعیه و مقاصدها، بیروت: ناشرون.
۱۹. قطب، سید (۱۳۹۳ش)، نشانه‌های راه (ترجمه معالم فی الطریق)، ترجمه محمود محمودی، تهران: مرکز نشر اندیشه اسلامی.
۲۰. مهدی‌پور، علی‌اکبر (۱۳۸۹ش)، «بدل‌سازی در حدیث ثقلین»، مطالعات قرآن و حدیث سفینه، شماره ۲۶، ص ۱۵-۳۸.
۲۱. واعظی و قندالی (۱۳۹۸ش)، «تحلیل انتقادی روش‌های برخورد سلفیه تکفیری با احادیث در نقد مخالفان»، مطالعات فهم حدیث، دوره ۵، شماره پیاپی ۱۰، ص ۱۷۱-۱۹۱.
22. Bernard, Haykel (2009), Salafī Groups, In: The Oxford Encyclopedia of the Islamic World, Oxford: Oxford University Press
23. Tucker, S. C. & Roberts, P. (Eds) (2018), The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and Military History, Abc-Clio
24. Turner, John A. (2014), Religious Ideology and the Roots of the Global Jihad: Salafi Jihadism and International Order, Basingstoke: Palgrave Macmillan