پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

واکاوی احادیث مهدیین در دیدگاه مکتب احمد الحسن بصری (یمانی‌ها)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه صنعتی قم، قم، ایران
3 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، کرج، ایران
10.22034/thr.2026.2083142.1168
چکیده
جریان منسوب به احمد اسماعیل بصری در سال‌های اخیر کوشیده است با استناد به برخی روایات مهدوی، به‌ویژه احادیث موسوم به «مهدیین»، برای ادعای یمانی بودن و انتساب خود به امام مهدی (عج) پشتوانه‌ای حدیثی فراهم آورد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، به بررسی سندی و دلالی این روایات پرداخته است. در این راستا، روایات مرتبط با مهدیین در چهار دسته طبقه‌بندی شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سه دسته نخست، حتی با صرف‌نظر از بحث سند، دلالتی بر مدعای جریان یادشده ندارند؛ زیرا یا ناظر به ائمه (ع)، یا مربوط به صالحان پس از ظهور، و یا درباره مهدیانی از نسل امام حسین (ع) هستند. تنها مستند اصلی این جریان، حدیث مشهور به «وصیت» است که از دوازده امام و پس از آنان دوازده مهدی یاد می‌کند. بررسی سندی این روایت، وجود راویان مجهول یا تضعیف‌شده را نشان می‌دهد و از این‌رو، اعتبار آن برای استناد در مسئله‌ای اعتقادی محل تأمل جدی است. افزون بر این، تحلیل دلالی روایت نیز حاکی از آن است که مفاد آن با ادعای احمد الحسن بصری سازگار نیست. بر این اساس، احادیث مهدیین نمی‌توانند مستند معتبری برای اثبات ادعای یمانی بودن یا انتساب وی به امام مهدی (عج) باشند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the Hadiths of the Mahdi from the Perspective of the School of Ahmad al-Hasan Basri (Yemenis)

نویسندگان English

Hossein Zare 1
Hamidreza Ghorbanimobin 2
Ali Azizkhani 3
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, School of Medicine, Hamadan University of Medical Sciences, Hamadan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Teachings, Qom university of technology, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Independent Department of Islamic Studies, Islamic Azad University, Karaj, Iran
چکیده English

In recent years, the movement attributed to Ahmad Ismāʿīl al-Basri has attempted to provide a hadith-based foundation for its claim regarding his Yamānī identity and his alleged affiliation with Imam al-Mahdī (peace be upon him), relying on certain Mahdist traditions, especially those known as the traditions of the “Mahdīs.” The present study, using a descriptive-analytical method and based on library research, examines these traditions from both sanad and textual-semantic perspectives. To this end, the traditions related to the Mahdīs are classified into four categories. The findings show that the first three categories, even aside from questions of transmission, do not indicate the claim advanced by this movement, since they refer either to the Imams (peace be upon them), to righteous individuals after the advent of the Imam, or to Mahdīs from the progeny of Imam al-Husayn (peace be upon him). The only principal evidence invoked by this movement is the well-known “Hadith of the Testament” (Ḥadīth al-Waṣiyya), which mentions twelve Imams and, after them, twelve Mahdīs. Examination of the chain of transmission of this report reveals the presence of unknown or weakened transmitters; therefore, its authority as evidence in a doctrinal matter is highly questionable. In addition, semantic analysis of the report indicates that its content is incompatible with Ahmad al-Hasan al-Basri’s claim. Accordingly, the traditions of the Mahdīs cannot serve as reliable evidence for establishing either his alleged Yamānī identity or his attribution to Imam al-Mahdī (peace be upon him).

کلیدواژه‌ها English

Mahdism
Ahmad al-Hasan al-Basri
Yamānī
Mahdīs
Ḥadīth al-Waṣiyya
۱. ابن‌بابویه، علی‌بن‌الحسین (۱۴۱۲ق)، الإمامة و التبصرة من الحیرة، بیروت: موسسه آل‌البیت (ع).
۲. ابن‌حجر عسقلانی، احمدبن‌علی (۱۳۹۰ق)، لسان المیزان، بیروت: موسسه الاعلمی.
۳. ابن‌طاوس، علی‌بن‌موسی (۱۴۰۶ق)، فلاح السائل، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه.
۴. ابن‌عقده، احمدبن‌احمد (۱۳۸۲ش)، فضائل امیرالمومنین، قم: دلیل ما.
۵. ابن‌غضائری، احمدبن‌حسین (۱۴۲۲ق)، الرجال الغضائری، بی‌جا: انتشارات دارالحدیث.
۶. احمد فرج‌الله (۲۰۱۵م)، أدعیاء المهدویه، بی‌جا: المرکز الاسلامی للدراسات الاستراتیجیه.
۷. الإربلی، علی‌بن‌ابی‌الفتح (۱۳۸۱ش)، کشف الغمة فی معرفۀ الائمة، تبریز: نشر بنی‌هاشم.
۸. اسماعیل، احمدالحسن (۲۰۱۱م)، الجواب المنیر عبر الاثیر، بی‌جا: اصدارات أنصار.
۹. اسماعیل، احمدالحسن (بی‌تا)، بیان الحق و السد من الاعداد، بی‌جا: اصدارات انصار.
۱۰. اطبرسی، فضل‌بن‌حسن (۱۴۱۷ق)، اعلام الوری، قم: موسسه آل‌البیت.
۱۱. جوهری، احمدبن‌محمد (۱۳۳۷ش)، مقتضب الأثر، قم: مکتبه الطباطبایی.
۱۲. حلی، حسن‌بن‌یوسف (۱۴۱۷ق)، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، بی‌جا: مؤسسة نشر الفقاهة.
۱۳. حلی، حسن‌بن‌یوسف (۱۴۰۴ق)، مختصر بصائر الدرجات، قم: نشر اسلامی.
۱۴. حرعاملی، محمدبن‌حسن (۱۴۰۳ق)، الفوائد الطوسیة، قم: المطعبه العلمیه.
۱۵. حرعاملی، محمدبن‌حسن (بی‌تا)، الفصول المهمه، قم: موسسه معارف اسلامی.
۱۶. خوئی، ابوالقاسم (۱۴۰۹ق)، معجم رجال الحدیث، قم: دفتر آیت‌الله خوئی.
۱۷. ذهبی، شمس‌الدین محمدبن‌احمد (۱۴۱۹ق)، تذکرة الحفاظ، بیروت: دار الکتب العلمیة.
۱۸. سلمان، احمد (۱۴۳۶ق)، الشهب الاحمدیة، بیروت: موسسه البلاغ.
۱۹. صدوق، محمدبن‌علی (۱۳۹۵ق)، کمال‌الدین و تمام النعمه (تصحبح علی‌اکبر غفاری)، تهران: اسلامیه.
۲۰. صدوق، محمدبن‌علی (۱۳۷۸ش)، عیون أخبار الرضا (علیه السلام)، تهران: نشر جهان.
۲۱. صفار، محمدبن‌حسن (۱۴۰۴ق)، بصائر الدرجات فی فضائل آل‌محمّد (ص)، قم: مکتبة آیة‌الله المرعشی.
۲۲. طباطبایی، سیدمحمدحسین (۱۴۱۷ق)، المیزان، بی‌جا: بی‌نا.
۲۳. طوسی، محمدبن‌حسن (۱۴۱۱ق)، الغیبة، قم: دار المعارف الاسلامیه.
۲۴. طوسی، محمدبن‌حسن (بی‌تا)، الفهرست، نجف: شریف الرضی.
۲۵. تستری، محمدتقی (۱۳۶۸ش)، قاموس رجال تستری، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
۲۶. عاملی‌نباتی، علی‌بن‌یونس (بی‌تا)، الصراط المستقیم، بی‌جا: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة.
۲۷. عبدالرازق هاشم (۱۴۳۵ق)، جامع ادله (ترجمه گروه مترجمان)، بی‌جا: انتشارات انصار امام مهدی (ع).
۲۸. عقیلی، شیخ ناظم (۱۴۳۲ق)، انتصارا للوصیۀ، بی‌جا: انتشارات انصار امام مهدی.
۲۹. ع. س (۲۰۰۵م)، دراسة تحلیلیة حول الحرکات المهدویه، بی‌جا: بنک المعلومات الوطنیة.
۳۰. فضلی، عبدالهادی (۱۴۱۶ق)، اصول الحدیث، بیروت: مؤسسۀ أم القری للتحقیق والنشر.
۳۱. کورانی عاملی، علی (۱۳۹۱ش)، دجال البصره، قم: باقیات.
۳۲. مامقانی، عبدالله (۱۳۸۵ش)، مقباس الهدایة، قم: موسسه آل‌البیت (ع).
۳۳. مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق)، بحارالانوار، بیروت: مؤسسة الوفاء.
۳۴. مفید، نعمان‌بن‌محمد (۱۴۱۳ق)، الارشاد، بیروت: دارالمفید للطباعة و النشر و التوزیع.
۳۵. نجاشی، ابوعباس احمدبن‌علی (۱۴۰۸ق)، رجال نجاشی، بیروت: دار الاضواء.
۳۶. نعمانی، محمدبن‌ابراهیم (۱۳۹۷ق)، الغیبه (تصحیح علی‌اکبر غفاری)، تهران: نشر صدوق.
دوره 3، شماره 2 - شماره پیاپی 6
شماره پاییز و زمستان 1404
آذر 1404
صفحه 174-186

فایل‌های تکمیلی/اضافی