پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

نقش مؤلف و شاخصه‌های متنِ وحی در تفسیر قرآن با تأکید بر تحلیل کلامی و حدیثی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم
2 دانشیار دانشگاه
10.22034/thr.2025.2059871.1103
چکیده
روشِ متعارف عقلاء جهت دستیابی به مقاصدِ پدیدآورندگانِ یک اثر، همواره ملهم از ویژگی‌های شناختی و متن‌شناختیِ آنان بوده است. در این چارچوب، هر متن به مثابه تجسمِ عینیِ یک کنشِ ارتباطی در نظر گرفته می‌شود که هدف غایی آن، انتقالِ مقصودِ مؤلف به مخاطب است. فهمِ قرآن کریم نیز از این قاعده مستثنی نیست و نیازمندِ اتخاذِ رویکردی است که بتواند با بهره‌گیری از ابزارهای عملی و نظری، به پیامِ الهی دست یابد. از منظرِ این پژوهش، قرآن کریم؛ کلامی است که با تکیه بر جایگاهِ وجودیِ پدیدآورنده‌ی آن (حیّ و قیوم)، از شاخصه‌های ویژه‌ای نظیرِ «سنجیدگی در بیان»، «گستره‌ی معناییِ نامحدود»، «فرازمانی بودن (فرا عصریو «ابطال‌ناپذیری» برخوردار است. این جستار بر آن است تا با اتخاذِ روشِ توصیفی-تحلیلی، تبیین نماید که مفسرِ کارآمد باید از طریقِ درکِ زبانِ معیار و تحلیلِ جهان‌بینیِ مؤلف، به بطنِ مفاهیم و مرادِ واقعیِ آیات راه یابد. در نهایت، این پژوهش با واکاویِ مؤلفه‌های کلامی و روایی، تلاش دارد تا شناختِ دقیق‌تری از ویژگی‌های گفتمانی و نقشِ هستی‌شناختیِ پدیدآورندۀ وحی در فرآیندِ نزولِ قرآن فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

naqsh shakhseh‎cpehei pedidavarandĥ̉ gharan dar tafsir an

نویسندگان English

hosain rezayi 1
Ali Fathi 2
1 University Qom
2 Daneshyar
چکیده English

hokayat zeani keh bah nazar man ba anpandaf gandegan ve do nevisandeh jaleb est ve hokayat az an dard keh bah khater zean est. dar inja motan ve ebarat an amodeh est, onvan «tajasm cheshman man asari mafaoomi ya rabetekyi bah ghsad estefadeh az an est» bah gonekyi tarahi shodeh est keh bah tasmim an shkhs mortabt bashod ve gharar est bah bazpors sad borud. hokayat zeani keh bah nazar man ba anpandaf gandegan ve do nevisandeh jaleb est ve hokayat az an dard keh bah khater zean est. dar inja motan ve ebarat an amodeh est, onvan «tajasm cheshman man asari mafaoomi ya rabetekyi bah ghsad estefadeh az an est» bah gonekyi tarahi shodeh est keh bah tasmim an shkhs mortabt bashod ve gharar est bah bazpors sad borud.hokayat zeani keh bah nazar man ba anpandaf gandegan ve do nevisandeh jaleb est ve hokayat az an dard keh bah khater zean est. dar inja motan ve ebarat an amodeh est, onvan «tajasm cheshman man asari mafaoomi ya rabetekyi bah ghsad estefadeh az an est» bah gonekyi tarahi shodeh est keh bah tasmim an shkhs mortabt bashod ve gharar est bah bazpors sad borud

کلیدواژه‌ها English

naqsh, shakhseh&lrm
cpehei, pedidavarandĥ̉ ,gharan dar tafsir,
-قرآنکریم
-نهجالبلاغه
1. آریان، حمید، (1396)، «بررسی نظریه عرفی بودن زبان قرآن»، مجله معرفت، سال26، شماره235، صص27-40.
2. ابن الاثیرجزری، مبارک بن محمد، (1369)، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، قاهره، مکتبۀ عثمانیه.
3. ابنمنظور، محمدبنمکرم، (1416)، لسان العرب، صححه: امین محمّدعبدالوهاب، بیروت، داراحیاء تراث العربی.
4. الجابری، محمدعابد، (1398)، فهم قرآن‌حکیم، ترجمه محسن آرمین، تهران، نشر نی.
5. ایزدینیا، حمیده؛ واعظی، اصغر، (1393)، «چالشگادامر و هرش بر سر درستی تفسیر»، مجله حکمت و فلسفه، شمارهسوم، صص58-45.
6. ایروانیزاده، عبدالغنی؛ میراحمدی، سیدرضا؛ (1388)، «نزاهت در قرآنکریم»، تحقیقات علوم و قرآن و حدیث، سال ششم، شمار دوم، صص 91-110.
7. بابایی، علیاکبر، (1401)، قواعدتفسیرقرآن، قم، پژوهشگاهحوزه ودانشگاه.
8. بوطی، محمدسعیدرمضان، (1424)، من روائع البدیع، بیروت، موسسه الرساله،الطبعۀ الاولی.
9. پرچم، اعظم، (1391)، «هدفمندی حیات بشر از دیدگاه قرآن و عهدین»، آینه معرفت، شماره 13، صص133-162.
10. حسنی، سیدحمیدرضا، (1385)، «تعیین معنای متن از نگاه هرمنوتیک و علم اصول»، مجلهپژوهش و حوزه، ش27-28. صص45-100.
11. حلی، حسن بن یوسف مطهر، 1412، کشف المراد، قم: نشردارالعلم.
12. خواجه ‌طوسی، 1408، تلخیص المحصل، قم: نشرمحقق.
13. ربانی گلپایگانی، علی، (1383)، هرمنوتیک و منطق فهم دین، قم، مرکز مدیریت حوزه علمیه.
14. ربانی‌گلپایگانی، علی، (1381)، عقائد استدلالی، قم: مرکز نشر هاجر.
 15. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1393)، مبانی و قواعد تفسیرقرآن، قم: انتشارات المصطفی.
16. زرقانی، محمد عبدالعظیم، (بی تا)، مناهل القران فی علوم القرآن، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
17. سبحانی، جعفر، (1402)، مسائل جدید کلامی، قم، انتشارات توحید.
18. سعیدی روشن، محمدباقر، (1391)، زبان قرآن و مسائل آن، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم.
19. سعیدی روشن، (1402)، معناشناسی قرآن، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم.
20. صادقیتهرانی،محمد، (1406)، الفرقانفیتفسیرالقرآنبالقرآن والسنه، تهران: انتشارات فرهنگ اسلامی. 
21. صدر، سیدمحمدباقر، (1421ق)، المدرسه القرآنیه،قم: مرکز الابحاث للشهید الصدر.
22. صدوق، محمدبنعلی، (1376)، الامالی، ترجمه:محمدباقرکمرهای، تهران، کتابچی. 
23. طباطبایی، سیدمحمدحسین،(1393ق)، المیزان فی تفسیر القران، بیروت، موسسه الاعلمی.
24. ...........................................،(1386)، قرآن در اسلام، به کوشش: خسروشاهی، قم: بوستان کتاب.
25. طیّب، سیدعبدالحسین، (1378)، أطیب البیان فی تفسیر القران، تهران، انتشارات اسلامی.
26. فتحی، علی، (1396)، معیارپذیری تفسیر قرآن، قم، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
27. فتحی، علی، (1402)، مبانی تفسیر قرآن کریم، قم، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
28. عیاشی، محمّدبن مسعود، (1381)، تفسیر، تحقیق: سیدهاشم رسولی محلاتی، تهران، مکتبه الاسلامیه.
29. کلینی، ابوجعفر محمدبنیعقوب، (1407ق)، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
30. مجلسی، محمدباقر، (1403)، بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی.
31. معرفت، محمدهادی، (1387)، التمهید فی علوم القرآن، قم، انتشارات التمهید. 
32. مصباح یزدی، محمدتقی، (1394)، قرآنشناسی، قم: انتشارات موسسه امام خمینی.
33. مصباح یزدی، محمدتقی، (1381)، آموزش عقاید، قم: انتشارات موسسه امام خمینی.
34. مظفر، محمدرضا، (1414)، اصول فقه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
35. موسوی خمینی، روح الله، صحیفه امام، ناشر: موسسه نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ چهارم، 1385.
36. واعظی، احمد، (1389)، «دفاع از قصدگرایی در تفسیر»، مجلۀ قرآنشناخت، شماره5، ص 31-52.
37. .........، احمد، (1377)، «معنا و تفسیر»، مجلۀ معرفت 24، سال6، شماره4، ص 29-36.
38. ..........، احمد، (1396)، «مروری انتقادی بر قرآن‌شناسی مجتهد شبستری»، ش1، پژوهشگاه فرهنگ اسلامی، صص94-82.
39. واعظی، اصغر، (1392)، «قصدگرایی در برابر استقلال معناشناختی»، پژوهش های ادبی، سال10، ش 41، ص133-158.
40. وطندوست، محمدعلی، (1394)، «بررسی دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبایی درباره مراتب علم فعلی خداوند»، استادراهنما: محمدحسینی، دانشگاه معارف اسلامیشهیدمطهری، (پایاننامه).

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 تیر 1405