پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

چیستی الگوی نظری اقتباس‌های قرآنی امام رضا (ع) در حدیث امامت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 دانشجوی دکترا، گروه قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
چکیده
حدیث امامت از امام رضا (ع) ازجمله گزاره‌های روایی مزیّن به اقتباس‌های قرآنی است. به نظر می‌رسد به‌کارگیری آیه‌های قرآن در کلام معصومان (ع) از الگوی نظری خاصی پیروی می‌کند. نوشتار حاضر به شیوۀ تحلیل محتوا می‌کوشد ضمن نگاه آماری، الگوی معرفتی و نظری اقتباس‌های قرآنی در "حدیث امامت" را استخراج کند. مطابق یافته‌ها، در کلام رضوی (ع)، 28 آیه از 14 سورۀ قرآن (مکی و مدنی) وجود دارد. امام رضا (ع) با تکیه بر آیه‌های قرآن، ریشۀ باور به امامت را در جامعیت قرآن و باورمندی به حقایق آن همچون انتصاب‌های الهی نظیر نبوت و امامت حضرت ابراهیم (ع) معرفی نموده است. همچنین آغاز کلام با «جامعیت قرآن» و اختتام با «عدم باور به قرآن»، استفادۀ از شواهد قرآنی، تاریخی، اصول و بداهت عقلی و همخوانی بافت آیات اقتباسی و کلام امام رضا (ع) از شاخصه‌های الگوی نظری و معرفتی اقتباس‌های قرآنی امام رضا (ع) در "حدیث امامت" است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

What is the theoretical model of Imam Reza's (AS) Quranic quotations in the hadith of Imamate

نویسندگان English

Zahra Ghasemnejad 1
Yusuf Farshadnia 2
1 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 PhD student of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

The hadith of Imam Reza (AS) is one of the narrations decorated with Quranic quotations. It seems that the use of Quranic verses in the words of the infallibles (AS) follows a specific theoretical pattern. The present article, using the method of content analysis, attempts to extract the epistemological and theoretical pattern of Quranic quotations in the "Hadith of Imamate" while taking a statistical approach. According to the findings, in the words of Razavi (AS), there are 28 verses from 14 Surahs of the Quran (Makani and Madani). Relying on the verses of the Quran, Imam Reza (AS) introduced the belief in Imamate as rooted in the comprehensiveness of the Quran and belief in its truths such as divine appointments such as prophethood and the Imamate of Prophet Abraham (AS). Also, the beginning of the speech with "the comprehensiveness of the Quran" and the ending with "disbelief in the Quran", the use of Quranic and historical evidence, principles and rational clarity, and the coherence of the context of the adapted verses and the words of Imam Reza (AS) are among the characteristics of the theoretical and epistemological model of Imam Reza's (AS) Quranic adaptations in the "Hadith of Imamate".

کلیدواژه‌ها English

Imamate
Imam Reza (AS)
Quranic adaptations
theoretical model
content analysis
  1. - قرآن کریم

    1. ابن بابویه، محمد بن علی، معانی الأخبار، بیروت: دار المعرفة للطباعة والنشر، 1399 ق.
    2. ابن بابویه، محمّد بن علی، عیون أخبار الرضا(ع)، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمبطوعات، 1404 ق.
    3. ابن شعبه حرّانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول صلى الله علیهم، به‌کوشش علی اکبر غفاری، قم: مؤسسة النشر الاسلامی (التابعه) لجماعة المدرسین قم، 1404 ق.
    4. ابن عاشور، محمد الطاهر بن محمد، التحریر والتنویر، تونس: الدار التونسیة للنشر، 1984 ق.
    5. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، 1414 ق.
    6. امینی، عبدالحسین، الغدیر، به کوشش محمد تقی واحدی، تهران: کتابخانه بزرگ اسلامی، 1368 ش.
    7. باردن، لورنس، تحلیل محتوا، ترجمه ملیحه آشتیانی و محمد یمنی دوزی، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1375 ش.
    8. بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسة البعثة. مرکز الطباعة و النشر، 1415 ق.
    9. طباطبایی، محمد حسین، تفسیر المیزان، قم: منشورات اسماعیلیان، 1373 ش.
    10. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1415 ق.
    11. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: احیاء التراث العربی، بی‌تا.
    12. عباس زاده، حمید، اقتباس‌های قرآنی در نهج‌البلاغه، مطالعات تفسیری، سال یکم، شمارۀ 1، صص 83-67، 1389 ش.
    13. عروسى الحویزى، عبد على بن جمعة، تفسیر نور الثقلین‌، به‌کوشش سید هاشم رسولی محلاتی، قم: اسماعیلیان‌، 1415 ق.
    14. فتاحی‌زاده، فتحیه؛ افسر دیر، حسین، کارکرد تفسیری اقتباس‌های قرآنی خطبه‌های حضرت زهرا(س)، سراج منیر، 7(24)، 159-178، 1395 ش.
    15. فتّاحی‌زاده، فتحیّه؛ افسردیر، حسین؛رحیمی، عصمت، اقتباس‌ها و استنادهای قرآنی امام رضا(ع) در حدیث امامت، پژوهشنامه معارف قرآنی، 6(21)، 69-87، 1394 ش.
    16. فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، به‌کوشش مهدى المخزومی و ابراهیم السامرائی، قم: مؤسسة دار الهجرة، 1410 ق.
    17. قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن، 1383 ش.
    18. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، به کوشش سید طیّب موسوی جزائری، قم: ‌ دار الکتاب‌، 1404 ق.
    19. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، به‌کوش محمد حسین درایتی، قم: دارالحدیث، 1387 ش.
    20. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403 ق.
    21. مصباح یزدی، محمد تقی، قرآن در آینه نهج‌البلاغه، نگارش احمد محمدى. ـ قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(قدس سره)، 1380 ش.
    22. معرفت، محمد هادی، شبهات و ردود حول القرآن الکریم، قم: موسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید، 1423 ق.
    23. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1374 ش.
    24. نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبة للنعمانی‌، به‌کوشش علی اکبر غفاری، تهران: نشر صدوق، 1397 ش.
    25. هاشمی رفسنجانی، علی اکبر و همکاران، فرهنگ قرآن‌، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، بی‌تا.