پژوهش های حدیثی -کلامی

پژوهش های حدیثی -کلامی

تحلیل حدیثی- کلامی سیاست منع حدیث و نقش آن بر صیانت تشریع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکترا، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه یزد، یزد، ایران
10.22034/thr.2026.2086566.1177
چکیده
حدیث، دومین منبع اسلام‌شناسی است. از مهم‌ترین مباحث حدیثی-کلامی بررسی مسئله صیانت تشریع با توجه به اقدامات سیاسی افراد در دوران اولیه ظهور اسلام است. آیا تأخیر در تدوین حدیث و سیاست منع، با مقتضای حفظ کامل شریعت بوده یا خیر. بسیاری از آثار پیشین از جمله بررسى صحت روایات امام عسکرى(ص96) و تفسیر و مفسران معرفت(ج2،28) و.. جریانها و فرق انحرافی را عامل جعل حدیث معرفی کرده‌اند اما این پژوهش جعل حدیث را از اقدامات سیاسی در عصر نزول می‌داند، اقداماتی که باعث تشکیل فرق انحرافی شد. این مقاله با تحلیل کلامی-حدیثی براساس شواهدی از اقدامات خلیفه دوم ورود جعلیات و اسرائیلیات به احادیث را نتیجه آن اقدامات می‌داند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، سیاست‌های دوگانه و متناقض خلیفه را مهمترین عامل«نفوذ اسرائیلیات» و«وضع حدیث» می‌داند. از جمله این سیاست‌ها منع مطلق نقل و کتابت حدیث با شعار«حسبنا کتاب الله»، برخورد قهری و خشونت‌آمیز با راویان، به کرسی نشاندن منافقان و از طرفی با تشویق قصه‌گویان اهل کتاب بود. یافته‌ها حاکی از آن است که این رویکرد، علاوه بر نابودی بخش عظیمی از سنت نبوی و جایگزینی آن با روایات موضوعه و اسرائیلیات، به تضعیف جایگاه اهل‌بیت(ع) به عنوان مرجع علمی، محرومیت جامعه از تفسیر اصیل و نهایتاً اختلافات فرقه‌ای و کلامی انجامید. نتیجا تمام این موارد اثر مستقیم بر کلام اسلامی از جمله عدالت و امامت داشت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Hadith-Theological Analysis of the Policy of Banning Hadith and Its Role in Preserving the Law

نویسندگان English

Shahrbanue Abbaszadeh 1
Mohammad Sharifi 2
1 PhD student, Quran and Hadith Sciences, University of Mazandaran, Mazandaran, Iran
2 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده English

Hadith is the second source of Islamic studies. One of the most important hadith-theological discussions is the study of the issue of preserving the legislation with regard to the personal and political actions of the caliph. Was the delay in compiling the hadith and the policy of prohibition due to the need to fully preserve the Sharia? Previous works have introduced deviant currents and sects as the cause of hadith fabrication, but this study considers hadith fabrication to be one of the political actions of some caliphs. This article, with a theological-hadith analysis, is based on the defensive perspective of the Sunnis, who consider this delay to be to protect the Quran and prevent mixing, and, considering Shiite criticism, considers the result of these actions to be the introduction of forgeries and Israelitism into the hadiths. This study, using a descriptive-analytical method, considers the dual and contradictory policies of the caliph to be the most important factor in the “influence of Israelitism” and the “establishment of hadith.” These policies included a complete ban on narrating and writing down hadiths with the slogan "We have counted the Book of Allah", a coercive and violent approach to narrators, placing hypocrites in the chair, and encouraging storytellers from the People of the Book. The findings indicate that this approach, in addition to destroying a large part of the prophetic tradition and replacing it with fabricated and Israelitish narrations, weakened the position of the Ahl al-Bayt (a.s.) as a scholarly authority, deprived the community of authentic interpretation, and ultimately led to sectarian and theological differences.

کلیدواژه‌ها English

Israelis
Second Caliph
Forgeries
Prohibition of narrating Hadith
Storytelling
1. الهى قمشه‏اى، مهدى‏،(1380ش)‏، ترجمه قرآن کریم، فاطمه الزهراء، قم‏، چاپ2.
2. رضی، محمد بن حسین(1387ه.ش)، نهج البلاغه، ترجمه: محمد دشتی، قم، الهادی، چاپ32.
3. ابن ابی الحدید، عبدالحمید(1404ق)، شرح نهج البلاغه، دارالکتب العلمیه، بیروت، چاپ1.
4. ابن بابویه، محمد بن على،‏(1385ش؛ 1966م)، علل الشرائع‏، کتاب فروشى داورى‏، قم‏‏، چاپ 1.
5. ---(1377ق)، معانی الأخبار، ترجمه:عبدالعلی محمدى، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ4.
6. ابن حجرعسقلانى، احمدبن علی(1390ق)، لسان المیزان، بیروت: مؤسسة الاعلمى، چاپ1.
7. ----(1379ق)، فتح الباری، بیروت: دارالمعرفه، چاپ1.
8. -----(1347ق)، هدی الساری، بیروت: دارالمعرفه.
9. ابن حنبل، احمد(1416ق)، مسند احمدبن حنبل، بیروت: موسسه الرساله، چاپ1.
10. ابن خلکان، أحمدبن محمد(1972م)، وفیات الاعیان، تحقیق:احسان عباس، بیروت، دارصادر .
11. ابن سعد، محمد(1410ق)، الطبقات الکبری، بیروت: دارالکتب العلمیه.
12. ابن عساکر، قاسم بن الحسن(1951م)، تاریخ‏ مدینة دمشق، بتحقیق صلاح الدین المنجد، دمشق.
13. ابن قتیبة الدینوری، عبداللّه،(1388ه)، الإمامة و السیاسة(تاریخ الخلفاء)، مصر، مصطفى بابی الحلبی.
14. ابن کثیر، اسماعیل(1413 ق)، البدایة و النّهایة، بیروت، داراحیاء التراث.
15. ابو نعیم اصفهانی، أحمدبن عبداللّه(1405)، حلیة الأولیاء، دارالکتاب العربی، بیروت، چاپ 4.
16. ابوریه، محمد(1378ه)، اضواء على السنّة المحمّدیة، قم: موسسه انصاریان، چاپ2.
17. امینی، عبدالحسین(1403 ه- 1983)، الغدیر فی‏ الکتاب‏، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ5.
18. اندلسی، یوسف ابن عبدالبر(بی تا)، جامع البیان، بیروت: دارالکتب العلمیه، بی نا.
19. بخاری، محمدبن اسماعیل(1411ق)، صحیح بخارى، قاهره، مرکز السیره و السنه، چاپ.1
20. بزار، احمد(1409)، البحرالزخا، تحقیق محفوظ الرحمن، مؤسسة علوم القرآن، سوریا، الطبعة لأولى.
21. پاینده، ابو القاسم‏(1382 ش‏)، نهج الفصاحة، دنیاى دانش‏، تهران‏، چاپ 4.
22. تمیمی، محمّدبن حبان(1412 ه؛ 1992)، کتاب‏ المجروحین‏، تحقیق محمود إبراهیم زاید، بیروت.
23. جوهری، اسماعیل بن حماد(1404ق)، صحاح جوهرى، بیروت، چاپ3.
24. حسنی، هاشم معروف(1398ق)، دراسة عن الحدیث والمحدثین، چاپ2، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.
25. حسینی جلالی، محمّدرضا(1413)، تدوین‏ السنّة الشریفة، قم: مکتب الإعلام الإسلامی، چاپ1.
26. حسینی همدانى، محمد(1404 ق‏)، انوار درخشان، محقق: بهبودى، محمدباقر، ناشر: لطفى‏، تهران‏، چاپ1.
27. حویزى‏، على بن جمعه(1415 ق)‏، تفسیر نورالثقلین‏، مصحح: رسولى، هاشم‏، ناشر: اسماعیلیان‏، قم‏، چاپ4.
28. دارمى، عبداللّه بن بهرام(1309ق)، سنن الدارمى، دمشق: مطبعة الاعتدال.
29. دیاری بیدگلی‏، محمد تقى(1383 ه.ش)، پژوهشى در باب اسرائیلیات در تفاسیر، سهروردى‏، تهران‏، چاپ2.
30. ذهبی، محمدبن احمد(1396ه- 1976م)، التفسیر و المفسرون‏، دارالکتب الحدیثة، مصر، چاپ2.
31. ----(1414ق)، سیر اعلام النبلاء، بیروت، موسسه الرساله.
32. سبحانی، جعفر(1378ه.ش)، فرهنگ عقاید ومذاهب، ترجمه: محمد جعفری، قم، توحید، چاپ2.
33. سعیدى روشن، محمدباقر(1383ه.ش)‏، تحلیل زبان قرآن‏، تهران‏، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه، چاپ1.
34. سیوطى‏، عبدالرحمن ابن ابی بکر(1421؛ 2001)، الإتقان، دارالکتاب العربى‏، بیروت‏، چاپ2.
35. ---(1417ق)، تاریخ الخلفا، بیروت، دارصادر، چاپ1.
36. ----(1404ق)، الدرّ المنثور، قم، مرعشی نجفی، چاپ1.
37. شافعى، محمدبن ادریس(1410ق)، کتاب الام، بیروت، دارالفکر، چاپ1.
38. شهرستانی، سیدعلی(1390ق)، منع تدوین حدیث، ترجمه: هادی حسینی، تهران، مجمع جهانی اهل بیت، چاپ1.
39. شهرستانی، عبدالکریم(1415ق)، الملل و النحل، بیروت، دارالمعرفه، چاپ4.
40. صنعانی، عبدالرزاق(1403ق)، المصنف، بیروت، چاپ1.
41. طباطبایى، محمدحسین(1374‏ه.ش)‏، ترجمه المیزان، مترجم: موسوى، محمدباقر، انتشارات اسلامى‏، چاپ 5.
42. طبری، محب الدین(1424ق)، ریاض النضره، دارالکتب العلمیه، بیروت،چاپ1.
43. طبری، محمّد بن جریر(1409ق)، تاریخ‏ طبری، مؤسّسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت.
44. عاملى، سیدجعفر مرتضى(1426ق)، الصحیح من سیره النبی، قم، دارالحدیث.
45. عبدالخالق، للشیخ عبدالغنی(1407ه)، حجّیة السنّة، المعهدالعالمی للفکرالإسلامی، بیروت.
46. عبدالمقصود، 1379ه، عبدالفتاح، امام علی(ع)(تاریخ نیم قرن اول اسلام)، شرکت سهامی انتشار، چاپ6.
47. عسکرى، سیدمرتضى(1398ق)، مقدمه مراه العقول، تهران، دارالکتب الاسلامیه، بی تا.
48. عسکری، سیدمرتضی(1357ه.ش)، نقش ائمه در احیاى دین، تهران، بنیاد بعثت، چاپ1.
49. علی، جواد(1413ه)، المفصّل‏ فی‏ تاریخ‏ العرب‏ قبل‏ الإسلام‏، بغداد: جامعة بغداد.
50. قزوینی، محمدبن یزید(1424ق)، سنن ابن ماجة، بیروت، دارالفکر، چاپ1.
51. کورانی، على(1379 ه.ش)، تدوین قرآن، صدا و سیما، انتشارات سروش، تهران، چاپ 1.
52. متقی هندی، حسام الدین(1413ق)، کنزالعمال، بیروت، موسسه الرساله، چاپ5.
53. مجلسی، محمدباقر(1403ق)‏، بحارالانوار، دارإحیاء التراث العربی‏، بیروت‏.
54. مرکز فرهنگ و معارف قرآن،‏(1382‏ه.ش)، دایرة المعارف قرآن، بوستان کتاب، قم‏، چاپ3.
55. معرفت، محمدهادى(1379ه.ش)‏، تفسیر و مفسران‏، قم‏، التمهید، چاپ 1.
56. ---(1418ه.ش؛ 1997م‏)‏، التفسیر المفسرون، الجامعة الرضویه‏، مشهد، چاپ1‏.
57. موسوی، شرف الدین(1404ق)، النصّ‏ و الاجتهاد، تحقیق أبو مجتبى، قم، بی نا، چاپ1.
58. نیشابوری، مسلم بن حجاج(1411ق)، مستدرک علی الصحیحین، مصطفی عبدالقادر، بیروت، دارالکتب العلمیه.
59. هلالی، سلیم بن قیس،(1377ه)، تاریخ سیاسی صدراسلام، محقق: محمود افتخارزاده، تهران، رسالت قلم، چاپ2.
60. هیثمی، نورالدین(1967م)، مجمع الزوائد، بیروت، دارالکتب العربی، چاپ2.
61. یوسفی غروی، محمدهادی(1417ق)، موسوعة التاریخ الاسلامی، چاپ1، قم، مجمع الفکر الاسلامی.
62. یوسفیان و شریفى، حسن و احمدحسین‏(1383ه.ش)، عقل و وحى‏، پژوهشگاه فرهنگ واندیشه، تهران‏، چاپ1‏.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 تیر 1405